Hoe zeg je “plaatsvervangende schaamte” in het Engels?

Wat is “plaatsvervangende schaamte”?

Als iemand iets gênants doet, dan zal hij of zij zich schamen (of het niet in de gaten hebben). Iemand die het voorval heeft gezien, kan last hebben van plaatsvervangende schaamte. Het is een heel menselijk iets. Ook al zit je zelf niet in de situatie, toch heb je ook last van dat ongemakkelijke gevoel.

Samantha is veel te dik voor die broek, ik kan het niet aanzien, ik krijg elke keer dat ik het zie zoveel last van plaatsvervangende schaamte.

Ik heb een hekel aan sitcoms zoals “Curb Your Enthusiasm” waar de karakters zichzelf de hele tijd voor gek zetten. Ik houd niet van dat gevoel van plaatsvervangende schaamte.1

Hoe vertaal je “plaatsvervangende schaamte” het beste naar het Engels?

In principe is de vertaling “I felt embarrassed for him/her” of “I feel embarassed on behalf of that person“. Dat betekent “ik schaam me namens die ander” en is dus soms een goede vertaling maar vaak ook niet.

Het nieuwerwetse woord dat Engelstaligen in deze situatie gebruiken is “to cringe“. Je krijgt dan “I cringed when I saw that“, “that was cringeworthy” of (zo nieuw dat hij door veel mensen als fout zal worden gezien) “that was so cringe“.

Samantha is much too fat for those trousers, I can hardly look, every time I see them I cringe.

Welke vertalingen vind ik niet zo goed?

Woordenboeken geven “vicarious embarassment” maar dat is zo’n ongebruikelijk Engels dat de meeste Engelstaligen het niet zullen begrijpen.

Heb je een moeilijk te vertalen woord?

Is er een woord of uitdrukking waarvan je altijd denkt “hoe zeg ik dat nou in het Engels?” Laat het me dan weten! Dat kan gewoon hieronder in de comments of op mijn contactpagina.

Heddwen Newton is docent en vertaler Engels.

Disclaimer: deze site is geen woordenboek. Mijn vertalingen zijn de meningen van één mens, en mijn voorbeelden zijn zelfverzonnen. Meer weten? Kijk dan bij de veelgestelde vragen.

1 Een uit het leven gegrepen voorbeeld. Als Britse krijg ik vaak van mensen te horen dat ze zó dol zijn op Engelse humor. Blackadder en Fawlty Towers en The Inbetweeners enzo. Ze gaan er dan vanuit dat ik die humor ook leuk vind, vanwege mijn accent. Ik moet dan toegeven dat ik er, hoewel ik ermee ben opgegroeid, niet zo goed tegen kan. Ik kijk ze wel, maar dan in kleine stukjes. Ik kijk liever Amerikaanse series.

Hoe zeg je “toezichthouder” in het Engels?

toezichthouder = watchdog

Betekenis 1: toezichthouder op het werk

Heb je het over de toezichthouder die op je werk of een school rondloopt om te kijken of iedereen het werk wel goed doet, dan noem je dat “supervisor“.

Betekenis 2: controlerend orgaan aangesteld door de overheid

Een door de overheid aangestelde toezichthouder op bijvoorbeeld de bouw of het onderwijs heet in het Engels een “regulator”, of iets als “regulatory body“. “Watchdog” wordt in deze context ook populairder. “Supervisory organisation” of iets dergelijks kan ook.

Ik zie regelmatig de vertaling “supervisor” in deze context, maar daar ben ik het niet mee eens. Als Engelstalige denk ik bij het woord “supervisor” echt aan een mens, een manager in een fabriek ofzo, en het corpus bevestigt mij daarin.

Betekenis 3: een onafhankelijke, maatschappelijke toezichthouder

Een mens of groep mensen die waakt over bv de ethische behandeling van patiënten of de rechten van consumenten wordt in het Engels een “watchdog” genoemd. Vind je dat iets te stom klinken, dan kun je “watchdog group” of “watchdog organisation” zeggen.

Heddwen Newton is docent en vertaler Engels.

Disclaimer: deze site is geen woordenboek. Mijn vertalingen zijn de meningen van één mens, en mijn voorbeelden zijn zelfverzonnen. Meer weten? Kijk dan bij de veelgestelde vragen.

Bron foto: flickr.com/photos/rolfdietrichbrecher, CC BY-SA 2.0

Hoe zeg je “prikkels” in het Engels?

Wat betekent “prikkel”?

Ik wil het hebben over het woord “prikkels” in de context van dingen die binnenkomen uit je omgeving, je ziet het vooral in de context van “overprikkeld raken”.

“Simon vond de kermis vreselijk. Er waren zoveel prikkels: harde muziek, fel licht, mensen die tegen je aanstoten, etensgeuren. Om gek van te worden.”

Hoe vertaal je “prikkels” het beste naar het Engels?

De normale vertaling van “prikkel” is “stimulus“, maar die vertaling klopt eigenlijk alleen in de context van wetenschappelijk onderzoek. De hond van Pavlov, bijvoorbeeld, hoorde telkens een belletje rinkelen voordat hij te eten kreeg. Dat belletje was de prikkel, “stimulus” in het Engels. (Jaja, ik heb psychologie gestudeerd mensen, ik weet dingen!)

In de context zoals hierboven is een veel betere vertaling “sensory information“. “Sensory input” kan eventueel ook.

“Overprikkeling” noem je dan “information overload” of “sensory overload”. Hier een Engelstalig voorbeeld met deze woordkeus.

Heb je een moeilijk te vertalen woord?

Is er een woord of uitdrukking waarvan je altijd denkt “hoe zeg ik dat nou in het Engels?” Laat het me dan weten! Dat kan gewoon hieronder in de comments of op mijn contactpagina.

Heddwen Newton is docent en vertaler Engels.

Disclaimer: deze site is geen woordenboek. Mijn vertalingen zijn de meningen van één mens, en mijn voorbeelden zijn zelfverzonnen. Meer weten? Kijk dan bij de veelgestelde vragen.

Bron foto: flickr.com/photos/wikidave, CC BY-SA 2.0

Hoe zeg je “schema” in het Engels?

Het Nederlandse woord “schema” is in het Engels nooit “scheme”, maar ze liggen wel dicht bij elkaar qua betekenis waardoor deze false friend wat lastig uit te leggen is. Ik ga toch maar eens een poging doen.

Betekenis 1: een schematisch overzicht

Nederlands: schema / Engels : diagram, chart

In de meeste gevallen is de vertaling “diagram“. Met pijltjes, streepjes en vakjes wordt schematisch duidelijk gemaakt hoe iets werkt of in elkaar zit. Sommige Engelstaligen gebruiken dan ook wel het woord “chart“, wat meestal “grafiek” betekent, maar ook wel een schema kan zijn. Wikipedia geeft een mooi overzicht van mogelijke “charts”.

Nederlands: (stroom)schema, beslisboom / Engels: flow chart
(Bron: xkcd)

Betekenis 2: de planning

Als je in het Nederlands zegt “we liggen nog op schema” dan heb je het over de planning. Daarover heb ik eerder al een heel stuk geschreven. Het Engels is in dit geval “we’re still on schedule“.

Maar wat betekent “scheme” dan wel?

Een “scheme” is in het Brits Engels een regeling vanuit de overheid. “Pension scheme” is een pensioenregeling, bijvoorbeeld.

De betekenis die in Amerika het meest wordt gebruikt is die van een lange-termijnplan. “Sustainability scheme” is een duurzaamheidsplan en “get-rich-quick scheme” is een programma om snel rijk te worden. Vaak zit er een negatieve klank aan, een andere vertaling voor “scheme” is dan ook een “list”.

George concocted a scheme to slowly poison his mother.

Hier ontstaat de verwarring, want om een plan duidelijk te maken kun je natuurlijk best een schema tekenen. Maar het woord “scheme” verwijst dan naar het plan en niet naar de tekening zelf. Heel officieel zou je dan in het Engels moeten zeggen “look, this is a diagram of the scheme” maar ze zeggen natuurlijk vaak “look, this is the scheme”.

Dit is overigens ook het geval bij de mogelijke vertaling “model“. Van een model, bijvoorbeeld een economisch model, kun je best een tekening maken, dan heb je dus “a diagram of the model”. Zelfde verhaal.

Maar in het woordenboek vind ik wel scheme = schema

Ja, dat vind ik dus ook verwarrend. In Linguee staat bijvoorbeeld dit:

Voor mijn taalgevoel betekenen deze twee zinnen iets anders. In de Nederlandse zin is het schema een tijdsplan, in de Engelse zin is het woord “schema” een lange-termijn plan met een bepaald doel, maar gaat het niet om wat de werker van uur tot uur of van dag tot dag doet.

In Collins staat dit

Ik kan alleen maar zeggen dat ík het woord “scheme” zo niet ken. Ik ben extra nog een Engels corpus ingedoken, en daar zie ik mezelf bevestigd. De woordenboekmakers zullen het niet zelf bedacht hebben, maar dit gebruik is volgens mij zo zeldzaam dat ik Nederlanders ten zeerste aanraad om bij de vertaling “scheme” voor “schema” weg te blijven.

Ik weet het niet hoor, als iemand er andere een mening over heeft, hoor ik het graag!

False Friend Friday

Elke vrijdag is het op deze site “False Friend Friday”. Zelfs als je erg goed Engels spreekt, zijn valse vrienden goed om in de gaten te houden, want als je zo’n woord fout vertaalt, heb je het vaak zelf niet in de gaten terwijl je toehoorder zich achter de oren krabt. Vandaar dat ik er zoveel stukjes over schrijf!

Heddwen Newton is docent en vertaler Engels.

Disclaimer: deze site is geen woordenboek. Mijn vertalingen zijn de meningen van één mens, en mijn voorbeelden zijn zelfverzonnen. Meer weten? Kijk dan bij de veelgestelde vragen.

Bron groen schema: flickr.com/photos/9226582@N02, CC BY-SA 2.0 /

Hoe zeg je “huilerig” in het Engels?

Dit wordt waarschijnlijk een post die niemand nodig heeft behalve ik, maar goed, dit is ook mijn website, dus soms mag ik wel een beetje voor mezelf schrijven, toch?

Betekenis 1: als een kindje “huilerig” is

Ik spreek Engels met mijn vriend en we hebben twee kleine kinderen, en regelmatig wil ik hem vertellen dat een van de twee vandaag “huilerig” is. Daarmee bedoel ik dat ze om het minste of geringste huilen. Vaak hebben ze dan honger, zijn ze moe, of ziek. Ouders van kleine kinderen zullen het wel herkennen, denk ik. 😉

De beste vertaling voor “huilerig” in dit geval vind ik “she’s an unhappy camper” of “she’s not a happy bunny“. Ik had graag een bijvoeglijk naamwoord gehad, maar “weepy” is meer een volwassen gevoel, en wordt in het Engels niet voor kinderen gebruikt.

Het meestgebruikte woord in de context van kleine kinderen dat in de buurt komt is “cranky“. Dit betekent eigenlijk “sacherijnig” of “humeurig”, en is dus niet helemaal hetzelfde. Andere opties zijn “she’s irritable”, “she’s fussy”, “she’s on a short fuse” of gewoon “she’s in a bad mood”. Deze woorden betekenen dus iets van “licht geïrriteerd”.

“Whiny” betekent zeurderig of jengelend, en is voor mijn gevoel weer iets anders.

Betekenis 2: als een volwassene “huilerig” is

Je kunt ook van jezelf zeggen dat je “huilerig” bent. Dan heb je het gevoel dat je wilt gaan huilen, maar je huilt (nog) niet.

In dit geval kun je wel de letterlijke vertaling gebruiken, “weepy” (omdat cry-y niet uit te spreken is, en dus niet bestaat). “I’ve been feeling quite weepy lately,” bijvoorbeeld. “Emotional” of gewoon “sad” passen ook goed.

Andere opties voor als je als volwassene het gevoel hebt dat je bijna moet huilen zijn “to have a lump in your throat” of “choked up”, maar dat is meer een momentopname terwijl “huilerig” meer een bui is waar je een paar uur in zit, voor mijn gevoel tenminste.

Heddwen Newton is docent en vertaler Engels.

Disclaimer: deze site is geen woordenboek. Mijn vertalingen zijn de meningen van één mens, en mijn voorbeelden zijn zelfverzonnen. Meer weten? Kijk dan bij de veelgestelde vragen.

Hoe zeg je “roepnaam” in het Engels?

Voorbeeld van iemand die een roepnaam heeft in het Engels: Prince Harry
Prince Harry heet eigenlijk Henry (en Meghan heet eigenlijk Rachel) Bron: flickr.com/photos/brucedetorres

Ik kreeg van Sander de volgende vraag op mijn contactpagina:

Bij het invullen van persoonsgegevens vind ik het altijd lastig met namen omdat ik een doopnaam en een roepnaam heb en volgens mij bestaat dit in het Engels niet op dezelfde manier als in het Nederlands. Hierdoor is het ook lastig uit te leggen aan niet Nederlandstaligen. Weet jij wat een vertaling is voor ‘roepnaam’?

Je bent niet de enige met deze vraag, Sander! Het probleem voor Nederlanders dat wij een verschil kennen tussen “doopnaam”, “roepnaam” en “bijnaam”, die in het dagelijkse Engels niet bestaat. Je “doopnaam” is je voornaam zoals die in je paspoort staat (vaak is dat er meer dan één, dan heb je dus meerdere doopnamen). Een “bijnaam” is een naam die je af en toe gebruikt, of die bepaalde vrienden of familieleden gebruiken, terwijl je “roepnaam” je dagelijkse naam is die je gewoon heel je leven gebruikt.

Om mijn vader maar even als voorbeeld te nemen (telg uit een Brabantse katholieke familie, kind nummer drie van negen!) Zijn doopnamen zijn Wilhelmus Antonius Willibrordus, zijn roepnaam is Willem, en zijn bijnaam is (echt waar) Willem Weemoed, omdat hij jarenlang waard was van Café Weemoed in Tilburg.

In de Engelstalige wereld is dit niet gebruikelijk, en daarom hebben ze ook geen gangbaar woord voor “roepnaam”, ze hebben alleen het woord “nickname” (=bijnaam).

Toch zijn er in de Engelstalige wereld best een aantal mensen te vinden die de naam in hun paspoort nooit gebruiken. Het beroemdste voorbeeld is Prince Harry, die eigenlijk Henry heet. Ik kan me best voorstellen dat Harry iets zou zeggen als “well, Harry isn’t really my nickname, it’s just my name, everybody says Harry*”, toch wordt er in bijvoorbeeld dit artikel gesproken over “nickname”, omdat de schrijver geen beter Engels woord kon verzinnen.

Denk ook aan alle Sarahs die Sally heten, Williams die Bill heten, Elisabeths die Liz heten, Margarets die Peggy heten, enzovoort, enzovoort.

*disclaimer: ik ken Prince Harry niet persoonlijk.

Hoe vertaal je “roepnaam” het beste naar het Engels?

Stel dat mijn vader op het vliegveld is, een douanemedewerker zijn paspoort geeft, en dat die medewerker vervolgens vraagt “what is your first name?”. Dan zou hij iets kunnen zeggen als:

My legal name is Wilhelmus, but I go by Willem

The name in my passport is Wilhelmus, but people call me Willem

My real name is Wilhelmus, but please call me Willem

My real name is Wilhelmus, but my preferred name is Willem

In deze situatie klinkt “my nickname is Willem” erg raar, want in deze situatie is je bijnaam niet relevant.

In vrijwel alle andere gevallen zou hij op de vraag “what is your name” gewoon “Willem” antwoorden, natuurlijk.

Als je roepnaam één van je doopnamen is

Sommige mensen hebben hun tweede of derde voornaam als roepnaam. Dat komt in Engelstalig gebied wat vaker voor en is dus makkelijker uit te leggen. Meghan Markle, bijvoorbeeld, heet eigenlijk Rachel Meghan Markle. Hier een link naar een lijst van beroemdheden die bekend zijn onder hun tweede of derde voornaam.

In dit geval zeg je:

“I’m Stephen in my passport, after my dad, but I go by my middle name, Dennis.” (middle name = naam tussen eerste voornaam en achternaam in, óók als dit meerdere namen zijn, dan zijn dit allemaal “middle names”. Dus het maakt niet uit of je roepnaam je tweede voornaam van drie is, of je derde voornaam, bovengenoemde zin blijft okee.)

Hoe leg je het fenomeen “roepnaam” uit aan buitenlanders?

Voorbeeld van iemand die een roepnaam heeft in het Engels: Kit Harington
Kit Harington, bekend van Game of Thrones, heet eigenlijk Christopher Harington. Bron: flickr.com/photos/94941089@N03

Sander zegt dat het fenomeen van roepnamen lastig uit te leggen is aan niet-Nederlandstaligen. Dat klopt. Misschien dat Prince Harry kan helpen. Je kunt iets zeggen als: “I always go by Willem, I’m only Wilhelmus in my passport. Did you know Prince Harry’s real name is Henry? It’s like that.” Of, als je geen opmerkingen wilt krijgen over of je koninklijk bloed hebt “Did you know Kit Harington’s real name is Christopher? It’s like that.” (Harington werd als kind al “Kit” genoemd, toen hij nog gewoon een klein niemandje was in Engeland, voor het geval men gaat argumenteren dat dit alleen iets is voor beroemdheden.)

Of, als je er meer achtergrond in wil “In my country, many people have a “calling name”. It’s more than a nickname, because everybody uses it, but it is not the first name in their passport. I know it doesn’t make a lot of sense, it’s just a traditional thing.

(Als iemand mij een reden kan geven dat roepnamen ook daadwerkelijk nut hebben, en meer zijn dan alleen een wat vreemde traditie, dan hoor ik het graag! Alle Nederlanders die het fenomeen in het buitenland moeten uitleggen, en vervolgens de vraag moeten beantwoorden “but why?” zijn je dankbaar!)

Hoe zit het dan met “usual name”, “given name” en “calling name”?

Er is een officiële juridische vertaling van “roepnaam”, namelijk “usual name“. Maar dit is geen bekende term, en “usual” kan ook “alledaags” betekenen waardoor het een verwarrende term is voor niet-juristen. Als je iets zegt als “Willem is my usual name,” dan gaan mensen je echt heel raar aankijken, want ze zullen het opvatten als “Willem is mijn gewoonlijke naam.” “Uh, okay, so what is your unusual name?” zou ik dan vragen.

“Common name” is hetzelfde verhaal met extra probleem dat “common” ook nog eens “ordinair” kan betekenen.

In het woordenboek zie ik “given name”. “Given name” is een ander woord voor “voornaam” die ook kan verwijzen naar meerdere voornamen bij elkaar, maar je hebt niets aan dit woord als je wilt differentiëren tussen doopnaam en roepnaam.

Dan hebben we nog “calling name“, de taalkundige term voor roepnaam, maar deze term is nog onbekender dan “usual name”.

“Usual name” en “calling name” zijn wel woorden die je kunt gebruiken als je het fenomeen “roepnaam” uit wilt leggen. “Calling name” heeft daarbij voor mij een streepje voor omdat het een letterlijke vertaling is van “roepnaam”.

“Roepnaam” en “doopnaam” bij het invullen van een formulier

Als je een Engelstalig formulier invult, dan zul je moeten kiezen, want er is maar één vakje. Worden je gegevens met de gegevens uit je paspoort vergeleken (bijvoorbeeld een formulier voor het aanvragen van een visum), vul dan je doopnaam in. Is het een informeel formulier, bijvoorbeeld een aanmelding voor een feest, vul dan je roepnaam in.

Bij twijfel zou ik je doopnaam kiezen: dat je anders genoemd wilt worden, kun je altijd later nog uitleggen, maar als mensen je gegevens met je paspoort gaan vergelijken en concluderen dat jij niet de juiste persoon bent, dan zijn de consequenties wellicht problematischer.

Bij een papieren formulier waar je wat meer ruimte hebt, bijvoorbeeld als je voor het eerst bij een nieuwe dokter komt, kun je overwegen om zoiets in te vullen:

First name: Wilhelmus (I go by Willem)

First name: Wilhelmus (preferred name: Willem)

Of andersom:

First name: Willem (legal first name: Wilhelmus)

Roepnaam of doopnaam op je CV?

Een Engelstalig CV is best anders dan een Nederlandstalig CV (tip: vertaal nooit letterlijk je Nederlandse CV naar het Engels, je moet hem echt aanpassen), er staan onder andere minder personalia op, en het is over zijn geheel genomen wat informeler. Ik zou daarom je roepnaam gebruiken, tenzij we het hebben over een hele formele en hoge positie (in de rechtspraak of overheid of iets dergelijks).

Staat je doopnaam op je diploma dan zou ik dat uitleggen op het moment dat je je diploma opstuurt (dat is meestal pas later). Dat is immers meestal ook het punt dat er naar een kopie van je paspoort gevraagd wordt, dus het is niet zo dat ze zullen denken dat je iemand anders bent.

Wil je per se je doopnaam én je roepnaam op je CV, dan zou ik het doen als hierboven.

Willem Jansen (legal first name: Wilhelmus)

of (misschien beter)

Wilhelmus Jansen (goes by Willem)

Maar ik zou het niet doen, hoor!

Dwayne “The Rock” Johnson

In Engelse media worden bijnamen nog weleens tussen aanhalingstekens gezet zoals hierboven. Dit zou ik niet voor je roepnaam doen, ik denk dat dat heel lachwekkend over zou komen.

Ik wil mijn roepnaam op mijn Engelse bankpas

Bij het onderzoek doen voor dit artikel kwam ik regelmatig posts tegen zoals deze van mensen met een roepnaam en doopnaam, die verhuisd waren naar een ander land en graag hun roepnaam op hun bankpas enzovoort wilden in plaats van hun doopnaam. Conclusie: dat kan niet. Het lijkt erop dat je helaas zult moeten accepteren dat als je naar het buitenland verhuist, je je doopnaam op veel meer documenten tegen gaat komen dan dat je hier gewend was.

Wil je toch hierover in gesprek met de bank, dan kun je in dit geval dus wel die juridische term “usual name” gebruiken.

Help je mee dit artikel te verbeteren?

Heb jij een roepnaam die anders is dan je doopnaam? Hoe heb jij het opgelost op je CV? Of heb je nog een andere goede aanvulling? Ik hoor het graag, want ik heet gewoon Heddwen in mijn paspoort dus ik heb hier geen persoonlijke ervaring mee. Laat een commentaar achter onder dit artikel, ik ben je dankbaar!

Taalkundig nerdhoekje

Voor de lezers die net als ik helemaal dol zijn op taalkunde, nog een leuk weetje: “nickname” komt van het Middelengelse “eke name” dat “extra naam” betekent (“eke” is verwant aan ons woord “ook”). Na verloop van tijd versprong de “n” van plek, “an eke name” veranderde in “a neke name” -> “a nickname”. Dit heet “rebracketing” en is SUPERLEUK (maar alleen als je van taalkunde houdt 😉

Dit artikel is op 23-02-2022 bijgewerkt omdat een onvolprezen collega-vertaler Engels de vertaling “preferred name” noemde. En die had ik zelf nog niet bedacht!

Heddwen Newton is docent en vertaler Engels.

Disclaimer: deze site is geen woordenboek. Mijn vertalingen zijn de meningen van één mens, en mijn voorbeelden zijn zelfverzonnen. Meer weten? Kijk dan bij de veelgestelde vragen.

Hoe zeg je “fout” in het Engels als je het hebt over een gemaakte fout?

Wat betekent “fout”?

In dit artikel wil ik het hebben over een fout zoals “Je hebt vijf fouten gemaakt op je proefwerk.” Ik heb ook al eens een artikel geschreven over “fout” in de betekenis van een fout feest of foute kleding, dat artikel lees je hier.

Wat is het probleem?

“Fout” is een false friend met het Engelse “fault”, maar een nare soort false friend, omdat het heel soms wél een goede vertaling is (maar meestal niet!!). “Fault” betekent in het Engels meestal “schuld”; “It was my fault that that happened” = “Het was mijn schuld dat dat gebeurde”. Je kunt het ook hebben over “a faulty device” (een defect apparaat), dan heeft dat apparaat een “fault”, iets dat er mis mee is, een defect of een gebrek. In die betekenis zie je ook “my worst fault is impatience” (mijn vervelendste gebrek (negatieve eigenschap) is ongeduld).

Ik zie in online woordenboeken vaak de vertaling “fout” voor “fault” en eerlijk gezegd ben ik het daar vrijwel altijd mee oneens. Ik vind dat de vertaler “schuld” of “gebrek” had moeten kiezen. Maar nu heb ik het over vertalen van het Engels naar het Nederlands en daar gaat deze site niet over, en mijn Nederlands is minder goed dan mijn Engels, dus misschien heb ik het ook mis.

NB. We hebben ook nog het prachtige boek “The fault in our stars”, die is naar het Nederlands vertaald als “een weeffout in onze sterren”, een prachtige vertaling voor een moeilijk te vertalen titel.

Hoe vertaal je “fout” het beste naar het Engels?

De correcte vertaling van “fout” is “mistake” of “error“.

Gebruik je het woord als bijvoeglijk naamwoord, “dat is een foute conclusie” dan zeg je “wrong” of “incorrect“. Zeg je iets over het werkwoord dan zet je er in het Engels officieel een “ly” bij, “jij hebt dat fout uitgevoerd” = “you did that incorrectly“. Bij wrong zegt tegenwoordig echter bijna iedereen “you did that wrong”, al is “you did that wrongly” niet fout.

False Friend Friday

Elke vrijdag is het op deze site “False Friend Friday”. Zelfs als je erg goed Engels spreekt, zijn valse vrienden goed om in de gaten te houden, want als je zo’n woord fout vertaalt, heb je het vaak zelf niet in de gaten terwijl je toehoorder zich achter de oren krabt. Vandaar dat ik er zoveel stukjes over schrijf!

Heddwen Newton is docent en vertaler Engels.

Disclaimer: deze site is geen woordenboek. Mijn vertalingen zijn de meningen van één mens, en mijn voorbeelden zijn zelfverzonnen. Meer weten? Kijk dan bij de veelgestelde vragen.

Hoe zeg je “denksport” in het Engels?

Betekenis 1: schaken enzo

In de klassieke betekenis is “denksport” een sportsoort (iets dat volgens regels wordt gespeeld in competities) die niet lichamelijk is maar geestelijk, zoals bridge, dammen, magic en schaken. Volgens wikipedia heet dit “mind sport” maar die term heb ik echt nog nooit gehoord. Schaken etc. noem je naar mijn mening in het Engels een “competitive boardgame” en als het geen bordspel is, zoals Magic, dan wordt het gewoon “competitive card game“.

Betekenis 2: kruiswoordraadsels enzo

Volgens mij gebruiken Nederlanders de term “denksport” veel vaker dan bovenstaande betekenis voor de betekenis van puzzels in een boekje, dus dan heb je het over kruiswoordraadsels, Sudoku, woordzoekers enz. De reden dat we hiervoor het woord “denksport” gebruiken is omdat dat de naam is van hele bekende boeken met puzzels die in elke supermarkt te koop liggen.

In deze betekenis heb ik geen goede vertaling voor “denksport”. Zo’n boekje heet in het Engels een “puzzle book” maar heb je het over “puzzle” dan kan het óók over bijvoorbeeld speelgoed of een legpuzzel gaan. Als vertaler heb ik daarom niets beters dan “crossword puzzles, Sudoku, word search, etc.

Heb je een moeilijk te vertalen woord?

Is er een woord of uitdrukking waarvan je altijd denkt “hoe zeg ik dat nou in het Engels?” Laat het me dan weten! Dat kan gewoon hieronder in de comments of op mijn contactpagina.

Heddwen Newton is docent en vertaler Engels.

Disclaimer: deze site is geen woordenboek. Mijn vertalingen zijn de meningen van één mens, en mijn voorbeelden zijn zelfverzonnen. Meer weten? Kijk dan bij de veelgestelde vragen.

Hoe zeg je “op gespannen voet” in het Engels?

Wat betekent het?

Als je met iemand op gespannen voet staat, leeft of verkeert, dan hangt er negativiteit in de lucht en kan er elk moment ruzie ontstaan. Op het ogenblik leef of werk je nog met elkaar zo goed als het kan, maar het is zeker niet vriendschappelijk.

Het tegenovergestelde is “op vriendschappelijke voet”.

Wat is het probleem?

Een letterlijke vertaling is niet mogelijk, iets van *on a tense foot* zal niemand begrijpen. Verder is dit het soort uitdrukking dat Nederlanders nog al eens gebruiken op een andere manier dan hierboven staat. Zo zag ik ergens staan “de continuïteit van het bedrijf staat op gespannen voet”. Dat is een andere betekenis dan die hierboven en daar moet je in de vertaling rekening mee houden (in dit geval zou ik kiezen voor “is on shaky ground”).

Hoe vertaal je “op gespannen voet” het beste naar het Engels?

Woordenboeken geven “to be at odds with” (=het niet met elkaar eens zijn). Dat is een goede vertaling als er één conflict speelt, maar vaak wordt “op gespannen voet” gebruikt om aan te geven dat de relatie in zijn algemeen niet goed is, en dan past het niet, vind ik.

Een “feud” is een langdurige en bittere ruzie, een tikkeltje heftiger dan “op gespannen voet” dus. Het wordt vooral bij familieruzies gebruikt.

Ik leef op gespannen voet met mijn buurman.I have a tense relationship with my neighbour.
I have an uneasy relationship with my neighbour.
Me and my neighbour don’t get along.
There is a lot of tension between my neighbour and me.
De zussen staan op gespannen voet met elkaar.The sisters have a difficult relationship.
The sisters have a strained relationship.
The sisters have a long-standing feud.
In hoeverre staan deze regels op gespannen voet met de huidige gang van zaken?To what extent are these rules at odds with the current situation?

Heb je een moeilijk te vertalen woord?

Is er een woord of uitdrukking waarvan je altijd denkt “hoe zeg ik dat nou in het Engels?” Laat het me dan weten! Dat kan gewoon hieronder in de comments of op mijn contactpagina.

Heddwen Newton is docent en vertaler Engels.

Disclaimer: deze site is geen woordenboek. Mijn vertalingen zijn de meningen van één mens, en mijn voorbeelden zijn zelfverzonnen. Meer weten? Kijk dan bij de veelgestelde vragen.

Hoe zeg je “bijdehand” in het Engels?

Wat is het probleem?

“Bijdehand” is zo’n woord dat in het Nederlands verschillende betekenissen kan hebben. De oorsprong is de uitdrukking (vroeg) bij de hand zijn, in andere woorden “(vroeg) op zijn” dus “wakker, uitgeslapen” overkomen.

Voor mij betekent “bijdehand” vooral dat je snel en slim en een beetje brutaal bent in een gesprek, dat je overal een grapje op hebt of goed tegengas kunt geven als iemand je een beetje plaagt. Ik zie het als een positief woord. Maar op mijn contactpagina noemde Tanneke dat ze er wat meer negatiefs in ziet dan in bijvoorbeeld “adrem” en dat ze daarom moeite heeft om een vertaling te vinden. Ik denk dat we allebei gelijk hebben, het hangt maar net van de situatie af.

Vervolgens vond ik online nog meer meningen en betekenissen. Dus ik heb er vier kopjes van gemaakt, mag iedereen het lekker zelf beslissen 🙂

Welke vertalingen vind ik niet zo goed?

In online woordenboeken zie ik “dextrous”, dat betekent dat je goed bent met je handen. Ookal zit er wel een “hand” in “bijdehand”, dat woord heeft met handvaardigheid of vingerbekwaamheid niets te maken, en “dextrous” vind ik echt onzin als vertaling.

Een andere vertaling is “adroit”. Dit komt qua betekenis wel in de buurt, het betekent dat je snel van begrip en reactie bent. Maar het is een nogal literair woord; tenzij je een Engelstalige roman aan het schrijven bent zou ik het niet gebruiken.

1: Bijdehand in de betekenis van pienter, gevat, snel van reactie

Voor deze betekenis van “bijdehand” kun je simpelweg “clever” of “smart” gebruiken. Iemand die grappig bijdehand is, dus snel gevatte opmerkingen klaar heeft (maar niet brutaal is), noem je “witty“.

Gaat het er vooral om dat de persoon snel een gevat antwoord klaar heeft (kan grappig zijn, maar hoeft niet per se), dan zeg je “quick-witted” of “sharp“.

1a: Een bijdehand kind

Een bijdehand kind heet in het Engels “precocious“. (Klinkt misschien bekend vanwege supercalifragilisticexpialidocious, if you say it loud enough you’ll always sound precocious). De betekenis is eigenlijk anders dan “bijdehand”, “precocious” gebruik je namelijk voor een kind dat het beter doet dan zijn/haar leeftijdsgenoten, bijvoorbeeld op het gebied van spelling, pianospelen etc. In de praktijk wordt het vooral gebruikt voor zo’n pienter kind dat op een feestje meepraat met de volwassenen, net als het Nederlandse “bijdehand”.

Een kind kan ook “cheeky” zijn maar dan gaat het meer om net-niet-over-het-randje stout. Een meisje kan heel goed “sassy” zijn, dat is wel weer een goede vertaling, vind ik.

2: Bijdehand in de betekenis van gevat maar ook een beetje brutaal

In deze betekenis is “bijdehand” een compliment met een knipoog. “Je bent slim en grappig, maar kijk uit dat je niet te ver gaat, het is op het randje” zoiets. In dit geval is de vertaling moeilijk, vind ik.

In America zeggen ze weleens “cute” in deze betekenis, maar de context is erg belangrijk, want “cute” betekent normaal “schattig”.

Sassy” vind ik ook wel een goeie, maar let op dat er vrouwelijkheid in dit woord zit en dat het dus alleen kan slaan op een meisje of vrouw. Hij wordt ook vaak gebruikt bij drag queens en vrouwelijk-homofiele mannen.

Cheeky” wijst op een stout, brutaal kind die op het randje zit van het toelaatbare, maar nog net grappig is. Als een volwassene “cheeky” is dan zit er vaak iets seksueels in, net als het Nederlandse “stout”, dus.

In de juiste context kun je “witty“, “smart” en “clever” ook inzetten bij deze betekenis, dan maakt je toon duidelijk dat het niet 100% een compliment is.

Jij bent lekker bijdehand, zeg.You have a cute answer for everything.
You have a sassy answer for everything.
Well aren’t you the witty one.
Well aren’t you clever.
Niet zo bijdehand.Don’t get smart with me.
Let’s not get cute.
Wat een bijdehante vriend heb jij.Your friend is so cheeky.
Your friend is so sassy. (let op: zie hierboven)

3: Bijdehand in de betekenis van gevat maar tegelijk brutaal en respectloos

In deze betekenis is de beste vertaling “smart arse” (dat is Britse spelling, in Amerika is het “smart ass“), maar dat is een zelfstandig naamwoord in plaats van een bijvoeglijk naamwoord dus je zult wel de zin wat anders moeten bouwen.

Wat ben jij bijdehand vandaag.You’re being such a smart arse today.
You’re being such a wiseass today.
You have such a smart mouth today.
What’s with the attitude today?
Ik heb genoeg van bijdehante mannetjes zoals jij.I’ve had enough of smart arses like you.

I’ve had enough of mouthy idiots like you. (mouthy=brutaal)
I’ve had enough of smug idiots like you. (smug = arrogant)

4: Bijdehand in de betekenis van listig

In deze betekenis kun je gewoon vertalingen van “listig” nemen, bijvoorbeeld “cunning“, “shrewd” of “crafty“.

Heb je een moeilijk te vertalen woord?

Dit artikel is geschreven nav een vraag van Tanneke; bedankt voor de vraag! Is er een woord of uitdrukking waarvan je altijd denkt “hoe zeg ik dat nou in het Engels?” Laat het me dan weten! Dat kan gewoon hieronder in de comments of op mijn contactpagina.

Dit artikel is op 17-03-2022 bijgewerkt omdat ik bedacht dat ik het woord “sassy” als vertaling was vergeten te noemen, en dat terwijl het juist een heel populair woord is in de Engelstalige wereld op het ogenblik.

Heddwen Newton is docent en vertaler Engels.

Disclaimer: deze site is geen woordenboek. Mijn vertalingen zijn de meningen van één mens, en mijn voorbeelden zijn zelfverzonnen. Meer weten? Kijk dan bij de veelgestelde vragen.