Hoe zeg je “de dood of de gladiolen” in het Engels?

Ik doe een serietje VanGaalismen, en één van zijn beroemde Engelse uitspraken was *the dead of the Gladiolus*. Maar hoe vertaal je “de dood of de gladiolen” dan wél naar het Engels?

Met “de dood of de gladiolen” drukken Nederlandstaligen uit dat ze zó hun best gaan doen in een wedstrijd dat ze ofwel winnen (en een bos gladiolen krijgen), ofwel dood neervallen.

it’s all or nothing – dit is de simpelste en beste vertaling, denk ik. Alles of niets.

it’s a make or break moment – we gaan het maken of we gaan kapot. Ook prima.

it’s do or die – dit zeg je voordat je aan een moeilijke taak begint. We moeten het doen, want als we het niet doen gaan we dood. Je gebruikt het bijvoorbeeld als je met je start-up een laatste kans benut. We nemen deze ingewikkelde opdracht aan, of we gaan failliet.

death or glory – uitroep van soldaten. Klinkt misschien goed, maar let wel op: “a death-or-glory approach” betekent een roekeloze aanpak, waardoor deze uitspraak snel opgevat wordt als “we gaan expres roekeloos doen, jongens”.

death or dishonor – komt ook uit het leger. Deze vind ik te serieus voor Van Gaal, hij wordt meestal letterlijk bedoeld. (Als Star Trek-nerd denk ik bij deze ook vooral aan de Klingons)

Wat zei Van Gaal echt?

Ik doe een serietje over Louis van Gaal en ik was nieuwsgierig of hij echt “the death OF the gladiolus” had gezegd of toch “death OR the gladiolus”, wat toch al gauw een stuk beter te begrijpen is voor een Engelstalige. Dus heb ik de video opgezocht. Hieronder wat hij letterlijk zegt:

It’s, uh, how do you call it? A gladiolus game. The dead… the dead of the gladiolus. Or you are dead, or you recieve the gladiolus flower. Yeah. It’s like that. And in cup matches it’s always like that. You can win and you can lose.

Jongens, als docent Engels voor middelbare scholieren zeg ik: dit is prima Engels! Van Gaal heeft prima door dat hij een Nederlandse uitdrukking gebruikt die zijn toehoorders niet zullen kennen. Dus legt hij de uitdrukking uit. De journalisten begrijpen hem, én ze hebben een leuk Nederlands spreekwoord geleerd. Niks mis mee.

Als docent vind ik in dit stukje het feit dat hij een Nederlands spreekwoord aanhaalt stukken minder erg dan de “either… or” fout die hij maakt. Hij had moeten zeggen “Either you are dead, or you receive the Gladiolus flower”. Dat *or…or* is toch moeilijker te begrijpen voor een Engelstalige. Maar daar maken de Nederlandse journalisten geen grapjes over, want die fout maken ze zelf ook 😉

Een zesje voor Engels, maar een negen voor communicatie, en dat tweede is waar het uiteindelijk echt om gaat.

Heddwen Newton is vertaler en docent Engels. Naast hoezegjeinhetEngels.nl werkt ze sinds oktober 2022 aan “English in Progress“, de Engelstalige versie van “Taalpost“. Die bestond namelijk nog niet!

Disclaimer: deze site is geen woordenboek. Mijn vertalingen zijn de meningen van één mens, en mijn voorbeelden zijn zelfverzonnen. Meer weten? Kijk dan bij de veelgestelde vragen.

Bron foto: Jill Burrow, Pexels

Hoe zeg je “sparren” in het Engels?

Nederlands: sparren / Engels: to brainstorm

Deze is lastig uit te leggen, maar oh zo belangrijk: zeg je in het Nederlands “sparren” dan heb je het over een soort brainstormen waarbij de partners wat feller zijn op elkaars ideeën dan bij een standaard brainstormsessie. Jij brengt ideeën in, je partner vertelt je wat er mis mee is, en in een soort “vriendelijke ruzie” komen de ideeën op een hoger plan.

Zeg je in het Engels “to spar”, dan heb je écht ruzie. Het is geen leuke bezigheid en men wordt er niet beter van.

Een Nederlandse baas wil dat zijn medewerkers af en toe sparren, en Engelstalige baas wil dat absoluut niet.

De beste vertaling voor het Nederlandse sparren is “to brainstorm“. Andere opties zijn “to put your heads together“, “to pick each other’s brains“, “to toss ideas around” (UK), “to hash over” (US).

Ik zie het erg vaak vertaald worden met “to spar”, maar daar zal je Engelstalige toehoorder dus een heel ander beeld bij hebben!

Nederlands: vechten, ruzie maken / Engels: to spar

Hoe zit het dan met “sparring partner”

Wat het extra ingewikkeld maakt, is dat de term “sparring partner” wél overeenkomt in beide talen. De term komt van vechtsporten; je “sparring partner” is degene waarmee je gevechten oefent. Overgankelijk betekent deze term in beide talen iemand waarmee je “vriendelijk ruzie maakt”. In de politiek hoor je de term bijvoorbeeld vaak.

Waarom liggen “to spar/ sparren” uit elkaar, maar betekent “sparringpartner” ongeveer hetzelfde? Omdat de ontwikkeling in beide talen andersom is gegaan. In het Engels is “to spar” al een heel oud woord voor vechten. “Sparring partner” komt van “to spar”. In Nederland hebben we in de jaren ’50 “sparringpartner” uit het Engels overgenomen, en hebben we “sparren” daaraan gekoppeld.1

Help je mee dit artikel te verbeteren?

Ik ben ook maar een mens, en soms heb ik iets mis. Weet jij een vertaling die ik nog niet had verzonnen, of heb je iets anders over dit artikel aan te merken? Ik hoor het heel graag! Laat het me hieronder weten, of stuur een mail naar info (a) hoezegjeinhetEngels.nl. Ik pas zo nodig mijn artikel aan, zodat bezoekers aan mijn site altijd de best mogelijke informatie krijgen!

Heddwen Newton is vertaler en docent Engels. Naast hoezegjeinhetEngels.nl werkt ze sinds oktober 2022 aan “English in Progress“, de Engelstalige versie van “Taalpost“. Die bestond namelijk nog niet!

1Dit laatste stukje is mijn eigen theorie, maar de etymologiewoordenboeken zijn het met me eens dat we in Nederland “sparringpartner” én “sparren” pas sinds 1950 gebruiken. “To spar” stamt in het Engels al uit de 14e eeuw.

Disclaimer: deze site is geen woordenboek. Mijn vertalingen zijn de meningen van één mens, en mijn voorbeelden zijn zelfverzonnen. Meer weten? Kijk dan bij de veelgestelde vragen.

Bronnen foto’s: man en vrouw aan tafel fauxels, Pexels, kinderen en beer: Victoria Akvarel, Pexels