Tips&Tricks Tuesday – thirteen en thirty

Deze dinsdag wil ik het hebben over een bekend uitspraakprobleem in het Engels, namelijk het verschil tussen

thirteen – thirty

fourteen – fourty

fifteen-fifty

sixteen-sixty

seventeen-seventy

eighteen-eighty

nineteen-ninety

Die lijken namelijk nogal op elkaar.

Het is zo’n bekend probleem dat er ontelbare video’s zijn gemaakt en stukjes zijn geschreven om buitenlanders te helpen de uitspraak te verduidelijken; het komt er op neer dat bij 13 t/m 19, er wat meer klemtoon op de “teen” ligt, en de “n” duidelijk wordt uitgesproken, terwijl bij de tientallen de klemtoon duidelijk op de eerste helft ligt. ThirTEEN en THIRty.

Voor Amerikanen komt daar nog extra bij dat ze een hardere “t” hebben bij 13 t/m 19 terwijl de “t” in bv fifty meer als een d (of zelfs een rollende r) klinkt zodat je iets krijgt als “fiddy”. Britten zoals ik hebben echter in beide woorden een t-klank.

Native speakers verstaan elkaar ook niet goed

Wat ik vervelend vind aan bovengenoemde video’s en stukjes is dat het probleem bij de buitenlander wordt gelegd: “jij hebt spraakverwarring want je legt de klemtoon niet goed”, en dat terwijl het SUPERVAAK voorkomt dat ook twee native speakers elkaar niet goed verstaan als het op deze getallen aankomt. De uitspraak lijkt gewoon teveel op elkaar.

Bewijs: in het Engels is het normaal om telefoonnummers als enkele cijfers te zeggen. Je zegt nine-seven-three-zero-two-five-two-one, en NIET ninetyseven-thirty-twentyfive-twentyone zoals in Nederland wel vaak wordt gedaan. Volgens mij is dat vanwege bovenstaande verwarring.

Hoe kun je verwarring voorkomen?

Het is natuurlijk altijd goed om een beetje op je uitspraak te letten, en een video zoals deze bekijken kan dan ook geen kwaad. Maar belangrijker dan als een gek letten op de klemtoon (en jezelf daarmee zenuwachtig te maken) is dat je in de gaten houdt dat dit een algemeen probleem is en daarop inspeelt door de nummers op een andere manier te verduidelijken. Dat kan op drie manieren:

Manier 1: sixteen, one-six.

De eerste manier is meteen de makkelijkste en de beste: zeg de cijfers apart. Dit werkt ook als je bij de ander om verduidelijking vraagt:

“Sorry, do you mean fourteen, like one four, or forty, like four zero?”

My client is seventy years old. As in seven-zero.”

Manier 2: sixteen, the number after fifteen.

Deze werkt ook goed, al vind ik manier 1 beter.

“Sorry, do you mean eighteen, the number after seventeen, or eighty, the number after seventynine?”

Manier 3: sixteen, like sweet sixteen.

Sommige van deze getallen, maar lang niet allemaal, hebben een culturele link om ze te verduidelijken.

Dit systeem van verduidelijking raad ik niet aan, want als je iemand aan de lijn hebt die zelf ook niet zo goed Engels kan, of een native speaker met weinig culturele kennis, dan kan het zomaar zijn dat ze nooit van “sweet sixteen” gehoord hebben en de verduidelijking niet begrijpen. (En, nog erger, niet door durven te vragen omdat ze niet dom over willen komen.)

Aan de andere kant kan het ook wel grappig zijn. Dus hierbij een lijstje met verduidelijkingen die ik persoonlijk wel charmant vindt:

thirteen as in the unlucky number

thirteen as in Friday the thirteenth

fourteen as in Valentine’s day

sixteen as in Sweet Sixteen

sixteen as in Sixteen Candles

seventeen as in still not allowed to drink alcohol

seventeen as in the dancing queen

eighteen as in old enough to vote

nineteen as in thinking you’re an adult, but actually you’re still a teenager

thirty as in “thirty days hath September

forty as in midlife-crisis age

fifty as in half a century

fifty as in “50 cent”, the rapper

sixty as in almost time for retirement

Kun jij er nog meer bedenken? Ik hoor het graag in de comments!

Heddwen Newton is docent en vertaler Engels. 

Tips&tricks Tuesday: The cup is full. How wonderful!

Een korte tip vandaag; een klein spellingsdingetje die vaak misgaat en waar fijn genoeg een goede 100% regel voor te geven is. Die regel gaat zo:

“full” (vol) heeft twee l-en, maar alle woorden die eindigen op “ful” hebben er maar ééntje.

Wonderful, suspenseful, helpful, painful, harmful, hopeful, playful, successful, grateful, thankful etc etc. Altijd maar één l aan het eind!

De verwarring komt waarschijnlijk omdat

1) het woord “full” in z’n eentje twee l-en heeft, dus is het volledig logisch dat je zou denken dat die twee l-en behouden blijven als je de “full” ergens aan vastplakt.

2) Als je “ball” ergens aan vastplakt, blijft de spelling wel met twee l-en. Basketball, football, racketball…

Waarom is het zo? Omdat Engelse spelling kut is, daarom. En daar zijn Engelstaligen het ook gewoon mee eens 🙂

Okee, ik houd van échte antwoorden. Ik heb even gekeken en het lijkt erop dat de extra l is weggeknipt door vroege boekdrukkers in de late middeleeuwen die letters wilden sparen. Een woord als “basketball” is veel moderner en tegen die tijd was het drukken van boeken en kranten veel makkelijker geworden, en was het niet meer nodig om een letter weg te knippen. (Dit is mijn theorie, tenminste. Als een taalkundige hier een mening over heeft dan hoor ik het graag!)

Hoe het ook zij, het “[word]ful” regeltje is een vrij makkelijk te onthouden regel in een zee van idiote Engelse spelling. Ik hoop dat jullie er wat aan hebben!

Heddwen Newton is docent en vertaler Engels. 

Tips&Tricks Tuesday: collocaties

Woorden komen vaak in bepaalde combinaties voor, zonder dat daar echt een reden voor is. In het Nederlands zeggen we bijvoorbeeld vaak

“een flinke griep”

maar haast nooit

“een krachtige griep”

Dat is gewoon zo gegroeid. Mensen gebruiken bepaalde woordcombinaties omdat dat de combinaties zijn die ze om zich heen gebruikt horen, en zo versterkt het zichzelf.

Zijn collocaties belangrijk?

Als je Engels (nog) niet zo goed is, dan zijn collocaties niet zo belangrijk. Ik vind het zelfs jammer dat er in sommige schoolboeken al heel vroeg op collocaties gehamerd wordt: laat mensen eerst lekker spreken. Als je een taal niet zo machtig bent, is het eerst zaak om jezelf verstaanbaar te maken. Naarmate je meer spreekt, zowel met native als met niet-native speakers, zul je vanzelf meer gevoel krijgen voor collocaties.

Aan de andere kant, als je Engels al aardig goed is, en je wil graag natuurlijk klinken of schrijven, dan zijn collocaties de extra suiker op de taart. Door collocaties goed te gebruiken ga je meer klinken als een native speaker.

Hoe kun je zorgen dat je de juiste collocaties gebruikt?

Als je een Engelse tekst aan het schrijven bent, of een Nederlandse tekst naar het Engels aan het vertalen, dan is het handig om te zorgen dat de collocaties kloppen. Uiteindelijk kan alleen een native speaker dat écht goed, vandaar dat goede vertaalbureaus alleen met natives werken.

Maar ook als Nederlander heb je na een tijdje wel een Engels taalgevoel van “wacht, deze combinatie… dat klinkt volgens mij net niet helemaal lekker… Maar hoe moet het dan wel?” Hierbij een paar trucs:

Truck 1: kijk op Google hoeveel hits bepaalde combinaties opleveren

Dat doe je door de woordcombinatie waar je nieuwsgierig naar bent tussen aanhalingstekens te zetten. Dan weet Google dat je precies die combinatie wilt hebben, in die volgorde.

Hieronder zie je bijvoorbeeld dat “een flinke griep” 20800 resultaten geeft, terwijl “een krachtige griep” slechts vier resultaten geeft. Dan weet je meteen dat “een flinke griep” een normale woordcombinatie is, en “een krachtige griep” niet.

Truc 2: kijk in deze “collocation dictionary”

Deze link leidt naar een Britse collocation dictionary waar je voor veel woorden een lijstje vindt van woorden die vaak met dat ene woord samen optrekken. Ik zeg er specifiek “Brits” bij, want collocaties willen nog weleens per regio verschillen.

Helaas heb ik online geen niet-Brits collocatiewoordenboek kunnen vinden. (MacMillan heeft er eentje, maar die is ook Brits, en veel vervelender te navigeren omdat hij geen zoekfunctie heeft.) Het zou mooi zijn om er eentje voor Amerikaans Engels te hebben, als iemand iets weet, ik hoor het graag!

In de collocation dictionary zien we dat “een flinke verkoudheid” het beste vertaald kan worden met “a bad cold”, “a heavy cold” of “a nasty cold”.

Tip 3: vraag het een native speaker

Je moet er wel eentje hebben die enigszins talig is, want ook onder Engelstaligen heb je natuurlijk genoeg mensen die nooit over taal nadenken en er daarom geen uitspraken over kunnen doen. Dat is jammer, want juist als het om collocaties gaat weet iedere Engelstalige “Tom, Dick or Harry” diep van binnen precies wat wel goed klinkt en wat niet, maar niet als je ze er direct naar vraagt. Het helpt om een aantal opties te geven “What sounds more natural? “A heavy cold”, “a powerful cold” or “a hefty cold“?

Een Engelstalige taalprofessional (Zoals ik! Ik dacht ik zeg het even 😉 kan natuurlijk prima een oordeel vellen over de collocaties in een Engelse tekst geschreven door een Nederlander. Al ontkom ook ik er niet aan om regelmatig te controleren of mijn taalgevoel wel klopt, want soms zie je door de woorden de collocatie niet meer.

Hoe zit het met machinevertalingen en collocaties?

Machinevertalingen gaan vaak de mist in als het om collocaties gaat. Neurale netwerken zorgen ervoor dat ze steeds beter worden, juist op dit vlak, maar ze zijn er nog niet. Vooral als de woordcombinatie in de zin wat uit elkaar staat heeft de AI vaak niet in de gaten dat het iets is om rekening mee te houden. Als je een tekst door Deepl haalt is het daarom een goed idee om de collocaties na te lopen.

Dit is trouwens niet het enige dat er mis kan gaan bij een machinevertaling. Daarover een andere keer meer 😉

Heddwen Newton is docent en vertaler Engels. 

Tips&Tricks Tuesday: Dutch directness

Er zijn boeken volgeschreven over onze Nederlandse directheid en dat we daardoor voor buitenlanders onbeleefd overkomen, zeker voor mensen uit Engelstalige landen. Op een gegeven moment ga ik daar vast uitgebreid mijn eigen visie aan toevoegen, maar voor nu wil ik deze tweet met jullie delen, die in een paar regels ontzettend goed weergeeft wat het probleem is. (Of misschien beter gezegd: wat Engelstaligen als het probleem zien.)

Tegelijk geeft deze tweet ook een hele goede basistekst voor een Engelstalige uitnodiging voor een kinderfeestje. Ik zou zeggen, doe er je voordeel mee 🙂

Tips&Tricks Tuesday

Elke dinsdag is het Tips&Tricks Tuesday op hoezegjeinhetEngels.nl. De naam zegt het al, ik geef dan een tip over taal of cultuur voor Nederlanders in een Engelstalige omgeving.

Heddwen Newton is docent en vertaler Engels. 

Engelse woorden met een “silent k” (en hun Nederlandse evenknie)

(see what I did there? 😉

Het is weer Tips & Tricks Tuesday, dus dat betekent: geen vertaling, maar een tip om je Engels te verbeteren. En een paar weetjes, want zo ben ik nu eenmaal.

Het Engels heeft nogal wat woorden met een “k” aan het begin die je niet uitspreekt. Voor mensen die Engels moeten leren erg irritant, want je moet dan de spelling leren én de uitspraak én onthouden dat die twee niet overeenkomen.

De uitspraakregel is uiteindelijk vrij makkelijk: als er in het Engels een “k” voor een “n” staat dan spreek je áltijd alleen die “n” uit. “Knead” spreek je dus uit als “need”, etcetera.

Uitzonderingen zijn er haast niet, alleen bij niet-Engelse termen die toch in het Engels gebruikt worden, bijvoorbeeld het plaatsje “Knoebels Grove” in Pennsylvania, de Duitse achternaam “Knaus” en het Israëlische parlement, de knesset.

Hoe komt die “k” daar?

In het dialect van het Engels waar de spelling toentertijd op is gebaseerd werd de “k” wél uitgesproken. Kort daarna is bij hen die “k” verloren gegaan, maar in het Nederlands, na het Fries het dichtstbijzijnde familielid, is die “k” wel bewaard gebleven.

Voor ons Nederlanders is het leuk om te zien hoe die Engelse woorden relateren aan Nederlandse woorden waar de “k” wel nog wordt uitgesproken.

knee = knie

knack = handigheid (verwant aan ons woord knak)

knight = ridder (verwant aan ons woord knecht)

knead = kneden

kneel = knielen

know = weten/ kennen

knob = knop

knock = kloppen

knot = knoop

knuckle = knokkel

knapsack = knapzak

knick-knack = snuisterij (ook verwant aan knak)

knife = mes (verwant aan ons woord knippen)

En dan hebben we “knickers” (= damesonderbroek), en dat woord heeft wel een enorm interessante én met het Nederlands verband houdende geschiedenis. “Knickers” komt van “knickerbocker”, zo’n bolle korte broek die jongens voor de Eerste Wereldoorlog droegen.

Die broek is vernoemd naar een fictieve Nederlandse meneer met de achternaam Knickerbocker, die weer vernoemd is naar een echt bestaande Nederlandse Amerikaan Herman Knickerbocker.

Zijn grootvader, de eerste meneer Knickerbocker, is vanuit Nederland naar Nieuw Amsterdam getrokken. Knickerbocker was niet zijn echte naam, maar zijn bijnaam. Ik heb de theorie gezien dat deze bijnaam van het Nederlandse woord “knikkerbakker” komt, en dat lijkt me heel erg waarschijnlijk. Hij bakte waarschijnlijk gewoon graag knikkers uit klei, en toen gingen ze hem knikkerbakker noemen. Zo stel ik het me dan voor, tenminste.

Hoe dan ook, lang verhaal, “knickers” spreek je ook uit zónder die k. 😉

Heddwen Newton is docent en vertaler Engels. 

Tips&Tricks Tuesday: het verschil tussen “England”, “Great Britain” en “The UK”

Een nieuwe rubriek! Jaja, vanaf nu is het elke dinsdag op deze site “Tips&Tricks Tuesday”, waar ik alle taaltips (in dit geval misschien meer een aardrijkskundetip) verzamel die niet echt onder de noemer “vertaling” vallen.

Mijn eerste tip is dit plaatje die goed laat zien wat het verschil is tussen “England”, “Great Britain”, “The United Kingdom” en “The British Isles”.

Weet je niet zo goed welke term je moet gebruiken? “The UK” (het Verenigd Koninkrijk) is over het algemeen het veiligst, want dat is de politieke eenheid zoals hij nu bestaat. Boris Johnson is premier van het Verenigd Koninkrijk, om maar iets te noemen.

Ik geef graag credits aan de maker, maar in dit geval heb ik niet kunnen achterhalen waar dit plaatje oorspronkelijk vandaan komt. Weet jij het? Ik hoor het graag!

Wij kunnen er ook wat van

Zeg je nu: wat een ingewikkeldheid, bij ons is het gewoon Nederland, dan presenteer ik hierbij een infographic voor Engelstaligen over ons:

Heddwen Newton is docent en vertaler Engels.