Sunday Funday: hoe een Nederlander de hele wereld correcte Engelse uitspraak bijbracht

Hahahaha, kut-Engels.

Nederlandse docent Engels en taalkundige Gerard Nolst Trenité, oftwel Charivarius, schreef in 1920 het gedicht “The Chaos”. Hij bleef er tot zijn dood in 1946 aan sleutelen zodat het gedicht uiteindelijk 149 regels lang was.

Onderaan dit artikel vind je het hele gedicht1, maar hier alvast de eerste twee strofen zodat je weet waar ik het over heb:

Dearest creature in creation
Studying English pronunciation,
   I will teach you in my verse
   Sounds like corpsecorpshorse and worse.

I will keep you, Susybusy,
Make your head with heat grow dizzy;
   Tear in eye, your dress you’ll tear;
   Queer, fair seerhear my prayer

Niet lezen, maar luisteren

Het is HEEL ERG aan te raden om het gedicht in audiovorm tot je te nemen, want anders ga je gegarandeerd een heleboel keer de mist in.

En audio is er genoeg.

De Amerikaanse Jim van JimmmyJams kreeg er bijna 2 miljoen (!) views mee. Hij leest een verkorte versie.

Hier diezelfde verkorte versie met een Brits accent:

En hier is het héle gedicht (met een Brits accent). Door een meneer die beter over zijn belichting na had moeten denken:

Hebben we er tegenwoordig nog wat aan?

Dit soort gedichten worden vaak geschreven om te laten zien hoe ingewikkeld taal wel niet is en hoe slim de schrijver. Leraren plagen hun leerlingen ermee terwijl de teksten te moeilijk zijn om daadwerkelijk nuttig te zijn2.

In het geval van dit gedicht denk ik dat het wel een toegevoegde waarde heeft voor iemand die zijn of haar Engels wil verbeteren om dit gedicht door te nemen.

Maar alléén als je al een aardig goed niveau van het Engels hebt. Wat in het gedicht namelijk niet wordt uitgelegd is wat al die woorden betekenen, waardoor het voor een beginner of beginnend-gevorderde behoorlijk saai kan worden. En dan heeft zo’n gedicht geen nut meer, dan kun je beter rijtjes stampen.

Als je de meeste woorden qua betekenis kent dan is het een leuke manier om je hersenen eens goed te laten kijken naar deze woorden waarvan de spelling vaak weinig met de klank te maken heeft.

Wel belangrijk om te beseffen is dat er erg veel (intussen) minder gangbare Engelse woorden tussen staan. Daarom is zo’n verkorte versie van het gedicht zoals in de eerste video wel handig. Als vuistregel zou ik nemen: als je het woord niet kent, maar je spreekt wel prima Engels, besteed er dan niet alteveel aandacht aan. Het is waarschijnlijk een ouderwets woord dat je toch niet nodig hebt.

1want 1946 + 70 = 2016 dus als het goed is zit er geen auteursrecht meer op het gedicht, maar als er een jurist meeleest die denkt dat ik dat mis heb dan hoor ik het graag!

2zone of proximal development – het is handig om je leerlingen opgaven te geven die net iets moeilijker zijn dan ze van zichzelf al zouden kunnen. Zet je te hoog in, en geef je ze werk dat ze nog helemaal niet aankunnen, dan krijg je alleen maar leerlingen die het niet snappen en het werk niet meer leuk vinden. Of nog erger: zichzelf dom vinden. (Zet je te laag in, dan vinden ze het weer saai en worden ze wat te arrogant over hun eigen kunnen. Het is één grote evenwichtsbalk, dat leraarschap!)

Het hele gedicht

Zoals beloofd, hier het hele gedicht. De woorden waar op de uitspraak gelet moet worden zijn schuingedrukt.

Dearest creature in creation
Studying English pronunciation,
   I will teach you in my verse
   Sounds like corpsecorpshorse and worse.

I will keep you, Susybusy,
Make your head with heat grow dizzy;
   Tear in eye, your dress you’ll tear;
   Queer, fair seerhear my prayer.

Pray, console your loving poet,
Make my coat look new, dear, sew it!
   Just compare hearthear and heard,
   Dies and dietlord and word.

Sword and swardretain and Britain
(Mind the latter how it’s written).
   Made has not the sound of bade,
   Saysaidpaypaidlaid but plaid.

Now I surely will not plague you
With such words as vague and ague,
   But be careful how you speak,
   Say: gush, bush, steak, streak, break, bleak ,

Previous, precious, fuchsia, via
Recipe, pipe, studding-sail, choir;
   Wovenovenhow and low,
   Scriptreceiptshoepoemtoe.

Say, expecting fraud and trickery:
Daughterlaughter and Terpsichore,
   Branch, ranch, measlestopsailsaisles,
   Missilessimilesreviles.

Whollyhollysignalsigning,
Sameexamining, but mining,
   Scholarvicar, and cigar,
   Solarmicawar and far.

From “desire”: desirableadmirable from “admire”,
Lumberplumberbier, but brier,
   Topshambroughamrenown, but known,
   Knowledgedonelonegonenonetone,

OneanemoneBalmoral,
Kitchenlichenlaundrylaurel.
   GertrudeGermanwind and wind,
   Beau, kind, kindred, queuemankind,

Tortoiseturquoisechamois-leather,
Reading, Readingheathenheather.
   This phonetic labyrinth
   Gives mossgrossbrookbroochninthplinth.

Have you ever yet endeavoured
To pronounce revered and severed,
   Demon, lemon, ghoul, foul, soul,
   Peter, petrol and patrol?

Billet does not end like ballet;
Bouquetwalletmalletchalet.
   Blood and flood are not like food,
   Nor is mould like should and would.

Banquet is not nearly parquet,
Which exactly rhymes with khaki.
   Discountviscountload and broad,
   Toward, to forward, to reward,

Ricocheted and crochetingcroquet?
Right! Your pronunciation’s OK.
   Roundedwoundedgrieve and sieve,
   Friend and fiendalive and live.

Is your r correct in higher?
Keats asserts it rhymes Thalia.
   Hugh, but hug, and hood, but hoot,
   Buoyantminute, but minute.

Say abscission with precision,
Now: position and transition;
   Would it tally with my rhyme
   If I mentioned paradigm?

Twopence, threepence, tease are easy,
But cease, crease, grease and greasy?
   Cornice, nice, valise, revise,
   Rabies, but lullabies.

Of such puzzling words as nauseous,
Rhyming well with cautious, tortious,
   You’ll envelop lists, I hope,
   In a linen envelope.

Would you like some more? You’ll have it!
Affidavit, David, davit.
   To abjure, to perjureSheik
   Does not sound like Czech but ache.

Libertylibraryheave and heaven,
Rachellochmoustacheeleven.
   We say hallowed, but allowed,
   Peopleleopardtowed but vowed.

Mark the difference, moreover,
Between moverploverDover.
   Leechesbreecheswiseprecise,
   Chalice, but police and lice,

Camelconstableunstable,
Principledisciplelabel.
   Petalpenal, and canal,
   Waitsurmiseplaitpromisepal,

SuitsuiteruinCircuitconduit
Rhyme with “shirk it” and “beyond it”,
   But it is not hard to tell
   Why it’s pallmall, but Pall Mall.

Musclemusculargaoliron,
Timberclimberbullionlion,
   Worm and stormchaisechaoschair,
   Senatorspectatormayor,

Ivyprivyfamousclamour
Has the a of drachm and hammer.
   Pussyhussy and possess,
   Desert, but desertaddress.

Golfwolfcountenancelieutenants
Hoist in lieu of flags left pennants.
   Courier, courtier, tombbombcomb,
   Cow, but Cowper, some and home.

Solder, soldier!Blood is thicker“,
Quoth he, “than liqueur or liquor“,
   Making, it is sad but true,
   In bravado, much ado.

Stranger does not rhyme with anger,
Neither does devour with clangour.
   Pilot, pivot, gaunt, but aunt,
   Fontfrontwontwantgrand and grant.

Arsenic, specific, scenic,
Relic, rhetoric, hygienic.
   Gooseberry, goose, and close, but close,
   Paradise, rise, rose, and dose.

Say inveigh, neigh, but inveigle,
Make the latter rhyme with eagle.
   MindMeandering but mean,
   Valentine and magazine.

And I bet you, dear, a penny,
You say mani-(fold) like many,
   Which is wrong. Say rapier, pier,
   Tier (one who ties), but tier.

Arch, archangel; pray, does erring
Rhyme with herring or with stirring?
   Prison, bison, treasure trove,
   Treason, hover, cover, cove,

Perseverance, severanceRibald
Rhymes (but piebald doesn’t) with nibbled.
   Phaeton, paean, gnat, ghat, gnaw,
   Lien, psychic, shone, bone, pshaw.

Don’t be down, my own, but rough it,
And distinguish buffetbuffet;
   Brood, stood, roof, rook, school, wool, boon,
   Worcester, Boleyn, to impugn.

Say in sounds correct and sterling
Hearse, hear, hearken, year and yearling.
   Evil, devil, mezzotint,
   Mind the z! (A gentle hint.)

Now you need not pay attention
To such sounds as I don’t mention,
   Sounds like pores, pause, pours and paws,
   Rhyming with the pronoun yours;

Nor are proper names included,
Though I often heard, as you did,
   Funny rhymes to unicorn,
   Yes, you know them, Vaughan and Strachan.

No, my maiden, coy and comely,
I don’t want to speak of Cholmondeley.
   No. Yet Froude compared with proud
   Is no better than McLeod.

But mind trivial and vial,
Tripod, menial, denial,
   Troll and trolleyrealm and ream,
   Schedule, mischief, schism, and scheme.

Argil, gill, Argyll, gill. Surely
May be made to rhyme with Raleigh,
   But you’re not supposed to say
   Piquet rhymes with sobriquet.

Had this invalid invalid
Worthless documents? How pallid,
   How uncouth he, couchant, looked,
   When for Portsmouth I had booked!

Zeus, Thebes, Thales, Aphrodite,
Paramour, enamoured, flighty,
   Episodes, antipodes,
   Acquiesce, and obsequies.

Please don’t monkey with the geyser,
Don’t peel ’taters with my razor,
   Rather say in accents pure:
   Nature, stature and mature.

Pious, impious, limb, climb, glumly,
Worsted, worsted, crumbly, dumbly,
   Conquer, conquest, vase, phase, fan,
   Wan, sedan and artisan.

The th will surely trouble you
More than rch or w.
   Say then these phonetic gems:
   Thomas, thyme, Theresa, Thames.

Thompson, Chatham, Waltham, Streatham,
There are more but I forget ‘em
   Wait! I’ve got it: Anthony,
   Lighten your anxiety.

The archaic word albeit
Does not rhyme with eight-you see it;
   With and forthwith, one has voice,
   One has not, you make your choice.

Shoes, goes, does *. Now first say: finger;
Then say: singer, ginger, linger.
   Realzealmauve, gauze and gauge,
   Marriagefoliagemirageage,

Hero, heron, query, very,
Parry, tarry fury, bury,
   Dostlostpost, and dothclothloth,
   JobJobblossombosomoath.

Faugh, oppugnant, keen oppugners,
Bowingbowing, banjo-tuners
   Holm you know, but noes, canoes,
   Puisnetruismuse, to use?

Though the difference seems little,
We say actual, but victual,
   SeatsweatchastecasteLeigheightheight,
   Putnutgranite, and unite.

Reefer does not rhyme with deafer,
Feoffer does, and zephyrheifer.
   DullbullGeoffreyGeorgeatelate,
   Hintpintsenate, but sedate.

GaelicArabicpacific,
Scienceconsciencescientific;
   Tour, but our, dour, succourfour,
   Gasalas, and Arkansas.

Say manoeuvre, yacht and vomit,
Next omit, which differs from it
   Bona fide, alibi
   Gyrate, dowry and awry.

Seaideaguineaarea,
PsalmMaria, but malaria.
   Youthsouthsoutherncleanse and clean,
   Doctrineturpentinemarine.

Compare alien with Italian,
Dandelion with battalion,
   Rally with allyyeaye,
   EyeIayayewheykeyquay!

Say aver, but everfever,
Neitherleisureskeinreceiver.
   Never guess-it is not safe,
   We say calvesvalveshalf, but Ralf.

Starry, granarycanary,
Crevice, but device, and eyrie,
   Face, but preface, then grimace,
   Phlegmphlegmaticassglassbass.

Basslargetargetgingiveverging,
Oughtoust, joust, and scour, but scourging;
   Ear, but earn; and ere and tear
   Do not rhyme with here but heir.

Mind the o of off and often
Which may be pronounced as orphan,
   With the sound of saw and sauce;
   Also soft, lost, cloth and cross.

Pudding, puddle, puttingPutting?
Yes: at golf it rhymes with shutting.
   Respite, spite, consent, resent.
   Liable, but Parliament.

Seven is right, but so is even,
HyphenroughennephewStephen,
   Monkeydonkeyclerk and jerk,
   Aspgraspwaspdemesnecorkwork.

A of valour, vapid vapour,
S of news (compare newspaper),
   G of gibbet, gibbon, gist,
   I of antichrist and grist,

Differ like diverse and divers,
Rivers, strivers, shivers, fivers.
   Once, but nonce, toll, doll, but roll,
   Polish, Polish, poll and poll.

Pronunciation-think of Psyche!-
Is a paling, stout and spiky.
   Won’t it make you lose your wits
   Writing groats and saying “grits”?

It’s a dark abyss or tunnel
Strewn with stones like rowlockgunwale,
   Islington, and Isle of Wight,
   Housewifeverdict and indict.

Don’t you think so, reader, rather,
Saying latherbatherfather?
   Finally, which rhymes with enough,
   Thoughthroughboughcoughhoughsough, tough??

Hiccough has the sound of sup
My advice is: GIVE IT UP!

Sunday Funday

Deze site, hoezegjeinhetEngels.nl, bespreekt Nederlandse woorden die moeilijk naar het Engels te vertalen zijn, zoals hoeveelste en zweverig. Maar zondag is het tijd voor ontspanning en dan zet ik een iets leuks op mijn blog dat met taal of cultuur te maken heeft. Want dat is leuk! 😉

Heddwen Newton is docent en vertaler Engels.

Bron foto: Djordje Petrovic, Pexels

Hoe zeg je “criterium” in het Engels?

“Criterium” is in het Engels een false friend, de letterlijke vertaling is bijna hetzelfde, maar net niet helemaal. In het Engels zeg je namelijk “criterion“. Net twee andere letters op het eind, dus. Het meervoud, “criteria”, is echter wel hetzelfde als bij ons.

Hoewel het in beide talen niet zo’n superveelgebruikt woord is, heb ik het gevoel dat “criterion” in het Engels nog een tikkeltje zeldzamer is, waardoor het wat raar kan klinken. Hieronder een paar alternatieve vertalingen, voor natuurlijker klinkend Engels. (In al deze gevallen is een vertaling met “criterion” of “criteria” niet fout. Kan dus ook.)

Onze wijn moet aan een aantal criteria voldoen.Our wine has to meet a number of requirements.
Our wine has to meet a number of standards.
Zet maar een vinkje bij het eerste criterium op de lijst.You can cross off the first item on our checklist.
Ik heb wel een aantal criteria voordat we kunnen beginnen.I have a number of conditions before we can start.
Het doorslaggevend criterium was haar enthousiasme.The deciding factor was her enthusiasm.
Her enthusiasm was key.

Leuk weetje

“Criterium” is afgeleid uit het Latijn en “criterion” is afgeleid uit het Grieks, vandaar dat verschilletje. Beide talen hebben toevallig gewoon een andere oude taal gekozen om dat ene woordje vandaan te halen. Voor het woord “stadion” (in het Engels “stadium”) is het precies andersom gebeurd.

(Dit feitje heb ik uit het boek “Eindelijk Engels” van Kevin Cook en Daniel Gibb, ere wie ere toekomt!)

False Friend Friday

Elke vrijdag is het op deze site “False Friend Friday”. Zelfs als je erg goed Engels spreekt, zijn valse vrienden goed om in de gaten te houden, want als je zo’n woord fout vertaalt, heb je het vaak zelf niet in de gaten terwijl je toehoorder zich achter de oren krabt. Vandaar dat ik er zoveel stukjes over schrijf!

Heddwen Newton is docent en vertaler Engels.

Disclaimer: deze site is geen woordenboek. Mijn vertalingen zijn de meningen van één mens, en mijn voorbeelden zijn zelfverzonnen. Meer weten? Kijk dan bij de veelgestelde vragen.

Bron foto: cottonbro, Pexels

Sunday Funday: Van Gogh klinkt voor Amerikanen als “Van Go”

hij vindt het maar niks, en groot gelijk

Niet zo grappig voor Nederlanders misschien, maar wel erg interessant: Amerikanen kunnen onze G niet uitspreken en zeggen daarom “Van Go” in plaats van “Van Gogh”.

Dat is niet helemaal logisch, en ik weet ook niet hoe het zo gekomen is. Ook omdat men in de UK weer nóg een andere uitspraak heeft: Britten zeggen “Van Goff“. Ook raar, maar komt in ieder geval een beetje beter in de goede richting.

Hoe het ook zij, Amerikanen weten niet beter of de beste man heet “Vincent van Go” en vinden grapjes zoals hieronder dus enorm leuk:

Voor het geval je niet alle grapjes begrijpt (de meeste zijn ook niet erg goed, hoor):

vertigoduizeligheid
I have to go(in dit geval) Ik moet naar de WC
Stop-N-Goeen bekende Amerikaanse “convenience store”
(= een soort AH to go)
YugoEen Joegoslavische auto die in de VS een extreem slechte reputatie had (met dank aan Mark hieronder in de comments!)
Where did he goHee, hij is ineens verdwenen
AmigoSpaans voor “vriend”
GringoZo noemen ze Amerikanen in Latijns-Amerika
Wells Fargoeen soort koets
Can’t gokan niet naar de WC/ kan niet poepen
Tango
Flamingo
Way to goGoed gedaan
Pogoeen pogo stick is zo’n springstok
Go-govan “gogo dancing
lumbagolagere rugpijn
Winnebagoeen soort “RV” (= camper)
There you goalstjeblieft

Uitleg:

Een belangrijk motto van de klassieke serie “Star Trek” is

to boldly go where no man has gone before“.

“Goghed” is dus raar, want daar staat “go-ed”, maar “to go” is in het Engelse een onregelmatig werkwoord en de juiste vervoeging is “gone”. “Go-ed” zeggen in plaats van “gone” is in het Engels een typische kinderfout, de zin klinkt daarom grappig en kinderlijk, dus ik denk dat dat expres gedaan is.

Dat “van” in plaats van “man” is volgens mij gewoon een tikfout. Of misschien is dit een sticker voor op een bestelbusje, dan is het wel weer grappig.

Sunday Funday

Deze site, hoezegjeinhetEngels.nl, bespreekt Nederlandse woorden die moeilijk naar het Engels te vertalen zijn, zoals hoeveelste en zweverig. Maar zondag is het tijd voor ontspanning en dan zet ik een iets leuks op mijn blog dat met taal of cultuur te maken heeft. Want dat is leuk! 😉

Heddwen Newton is docent en vertaler Engels.

Disclaimer: deze site is geen woordenboek. Mijn vertalingen zijn de meningen van één mens, en mijn voorbeelden zijn zelfverzonnen. Meer weten? Kijk dan bij de veelgestelde vragen.

Bron foto: flickr.com/photos/pagedooley, CC BY 2.0

Hoe zeg je “luchtkasteel” in het Engels?

Betekenis 1: een onbereikbare droom

“Luchtkasteel” valt voor mij in de categorie “makkelijk te vertalen”, er is namelijk een hele verzameling aan Engelse vertalingen om uit te kiezen, inclusief het letterlijke “castle in the air“.

Nog gangbaarder Engels dan “castle in the air” is de vertaling “pipe dream” (de pijp in kwestie is een opiumpijp). We hebben ook nog het leuke Amerikaanse “pie in the sky” en het wat negatiever klinkende “wishful thinking“.

Maar je hebt ook nog het simpele “fantasy” (let op, dit betekent in dit geval “verzinsel” of “dagdroom” en niet “fantasie”). In diezelfde categorie vallen ook “daydream“, “illusion“, “delusion” (= waanvoorstelling), of “mirage” (=luchtspiegeling),

Als iemand nu in een luchtkasteel zit, maar het nog niet zelf doorheeft, dan zeg je in het Engels “fool’s paradise“.

Genoeg om uit te kiezen, dus!

Deze vertalingen vind ik niet zo goed

Het hele letterlijke “air castle” zou ik vermijden. Ook al zijn er bronnen te vinden die zeggen dat het goed Engels is, ik vind het raar klinken, en ik denk dat het makkelijk verkeerd begrepen zou kunnen worden.

Woordenboeken geven ook “castle in Spain”. Deze wordt inderdaad af en toe nog wel in het Engels gebruikt op deze manier, maar veel vaker bedoelt de schrijver met “castle in Spain” letterlijk een kasteel in Spanje. Ik vind het maar verwarrend. Ook de Engelse woordenboeken geven aan dat deze uitdrukking erg zeldzaam is geworden.

“Chimera” is in principe een goede vertaling, maar heeft als nadeel dat het ook kan verwijzen naar een mythologisch beest. Een nog groter nadeel is dat heel veel Engelstaligen niet zullen weten wat het betekent, het is geen gangbare term.

Betekenis 2: een springkussen

Wikipedia heeft een hele lijst aan mogelijke Engelse termen voor het soort luchtkasteel in het plaatje hierboven, maar wat mij betreft zijn de twee meest gangbare termen “bouncy castle” (UK) en “bounce house” (US).

Heb je een moeilijk te vertalen woord?

Is er een woord of uitdrukking waarvan je altijd denkt “hoe zeg ik dat nou in het Engels?” Laat het me dan weten! Dat kan gewoon hieronder in de comments of op mijn contactpagina.

Heddwen Newton is docent en vertaler Engels.

Disclaimer: deze site is geen woordenboek. Mijn vertalingen zijn de meningen van één mens, en mijn voorbeelden zijn zelfverzonnen. Meer weten? Kijk dan bij de veelgestelde vragen.

Bron foto kasteel in wolken: Sarah Richter, Pixabay, springkussen: flickr.com/photos/ravedelay (cropped), CC BY 2.0

Hoe zeg je “oldtimer” in het Engels?

Nederlands: oldtimer / Engels: classic car

Ik dacht dat ik al een artikeltje had geschreven over dit mooie nep-Engelse woord maar het blijkt niet zo te zijn. Tijd om dat te rectificeren!

Wat is een “oldtimer”?

In het Nederlands gebruiken we het nep-Engelse woord “oldtimer” om te verwijzen naar een auto, bromfiets of motorfiets die al meer dan 30 jaar niet meer gemaakt wordt.

Je hebt ook “youngtimer“. Dat is niet, zoals ik eerst even dacht, een gloednieuw voertuig, maar een auto die wel oud en bijzonder is, maar nog niet oud genoeg om een oldtimer te zijn.

Wat is het probleem?

Het woord “oldtimer” is een pseudoleenwoord. Als je het gebruikt in gesprek met een Engelstalige dan gaan ze je waarschijnlijk raar aankijken.

Nederlands: oude man / Engels: old-timer (VS), old man (UK)

In Amerika betekent “old-timer” een oud mens, meestal een oude man. Het woord kan neutraal zijn, maar kan ook negatief worden gebruikt “Shut up, old-timer, you don’t even know what the internet is.” Het is eigenlijk het woord voor “boomer” dat boomers gebruiken voor mensen die nog ouder zijn 😉

Let wel op dat dit echt informeel Amerikaans is. Veel Engelstaligen zullen het woord gewoon überhaupt niet kennen. Zonder verdere context zullen ze denken aan iemand die ergens veel tijd heeft doorgebracht “He’s an old-timer at this office, he’s been here since the nineties!“, maar dit is niet erg gangbaar Engels.

Hoe vertaal je “oldtimer” het beste naar het Engels?

Het gebruikelijke Engels voor “oldtimer” is “vintage car“, “antique car” of “classic car“.

Heb je met echte kenners te maken, dan kan het belangrijk zijn welk woord je kiest. Helaas hebben niet alle kenners dezelfde terminologie. Na een beetje googlen lijkt het erop dat “vintage car” een auto is die gemaakt is tussen 1919 en 1930. Een “antique car” is ouder dan 45 jaar en een “classic car” is ouder dan 20 jaar. Maar dit kan dus ook anders begrepen worden, dus vraag het even aan je gesprekspartner, anders hebben jullie het misschien over heel iets anders!

(Hoe je “youngtimer” in het Engels dan noemt, weet ik niet zo goed. Ik zou zeggen: “collectible car“? Heeft iemand een betere vertaling, ik hoor het graag in de comments!)

Maar Google zegt dat “oldtimer” wél een Engels woord is voor een oude auto

“Oldtimer” is niet alleen in Nederland een pseudoleenwoord. Ook de Duitsers zeggen “oldtimer”. Het internet zit vol met Nederlanders en Duitsers, dus krijg je veel foto’s online van oldtimers met Engelse teksten erbij, maar die zijn dus geschreven door een Duitser of Nederlander.

Maar mijn docent zegt dat “oldtimer” wél een Engels woord is voor een oude auto

“Oldtimer” klinkt als een prima Engels woord voor een oude auto, dus docenten Engels én Engelstaligen die al een hele poos in Nederland (of Duitsland) wonen, gaan ervan uit dat het een Engels woord is en gebruiken het ook zo. “Beamer” heeft ditzelfde probleem.

Maar mijn Engelstalige kennis zegt dat “oldtimer” wél een Engels woord is voor een oude auto

Stel, je rijdt in Amerika rond in een gehuurde oldtimer en je zegt tegen de mensen waar je op bezoek bent “I rented an old-timer”. Dan verstaan die Amerikanen dus “ik heb een oude man gehuurd”.

Die denken dus dat je die auto liefdevol “oude man” noemt en zullen dat waarschijnlijk leuk en aandoenlijk vinden. Misschien nemen ze de benaming zelfs van je over.

Of ze hebben geen verstand van oude auto’s en nemen van je aan dat zo’n auto “oldtimer” wordt genoemd. Klinkt best plausibel, namelijk.

Of ze hebben door dat je een verkeerde term aan het gebruiken bent omdat Engels niet je eerste taal is, maar zijn te beleefd om je te verbeteren. (Engelstaligen zijn niet zo van het verbeteren. Cultuurdingetje.)

Conclusie: jij denkt dat je het juiste woord hebt gebruikt terwijl het niet zo is.

False Friend Friday

Elke vrijdag is het op deze site “False Friend Friday”. Zelfs als je erg goed Engels spreekt, zijn valse vrienden goed om in de gaten te houden, want als je zo’n woord fout vertaalt, heb je het vaak zelf niet in de gaten terwijl je toehoorder zich achter de oren krabt. Vandaar dat ik er zoveel stukjes over schrijf!

Heddwen Newton is docent en vertaler Engels.

Disclaimer: deze site is geen woordenboek. Mijn vertalingen zijn de meningen van één mens, en mijn voorbeelden zijn zelfverzonnen. Meer weten? Kijk dan bij de veelgestelde vragen.

Bron foto: auto: flickr.com/photos/sebilden, CC BY 2.0, oude man: juan mendez, Pexels

Hoe zeg je “dakkapelleneffect” in het Engels?

Wat is het “dakkapelleneffect”?

Jaja, een artikel over een niet-bestaand woord vandaag. Of beter gezegd een nieuw woord, want op het moment dat je een woord verzint, is het een woord, of het nu in de woordenboeken staat of niet.

Dit woord werd genoemd door hoogleraar Orhan Agirdag tijdens een panel waar ik toevallig in het publiek zat en ik vond het meteen prachtig. Toen ik het ging googlen bleek er niets over te bestaan, dus hierbij mijn bijdrage om er bekendheid aan te geven.

Agirdag doelde met deze term op de menselijke gewoonte om iets normaal te vinden, en het op den duur zelf ook te gaan doen, naarmate ze datgene vaker om zich heen zien gebeuren. Het voorbeeld hierbij is een straat waar één huis een dakkapel plaatst, en een jaar later zie je ineens heel veel dakkapellen.

“Dakkapelleneffect”, dus, of misschien beter “dakkapeleffect”? “Dakkapel effect”? De tijd zal het leren. 🙂

Hoe vertaal je “dakkapelleneffect” het beste naar het Engels?

De gangbare term in het Engels is “the bandwagon effect“.

Dit is overigens ook de officiële Nederlandse term, “het bandwagoneffect”… Ik vind het maar niks. Dakkapelleneffect for the win!

Heddwen Newton is docent en vertaler Engels.

Disclaimer: deze site is geen woordenboek. Mijn vertalingen zijn de meningen van één mens, en mijn voorbeelden zijn zelfverzonnen. Meer weten? Kijk dan bij de veelgestelde vragen.

Hoe zeg je “apenpokken” in het Engels?

Ik zou liever een smakelijker onderwerp hebben gekozen, maar zaterdag is mijn Spotlight Saturday, waarin ik een term uit de actualiteit behandel, en deze week kom ik er niet omheen om de Engelse vertaling te bespreken voor deze ziekte die sinds kort in Europa te vinden is.

De vertaling is in principe heel makkelijk, de ziekte heet in het Engels namelijk “monkeypox“. (Officieel één woord. Je ziet het ook weleens uit elkaar geschreven, maar aan elkaar is beter.)

“Pox” is taalkundig interessant

Wat taalkundig interessant is aan dit woord is de spelling van “pox”. Als Nederlander herken je er makkelijk een meervoud in, omdat het bij ons “pokken” heet. Nederlanders maken daarom weleens de fout dat ze *monkeypocks* schrijven.

Maar wat nu zo leuk is: Nederlanders hebben gelijk. De spelling was daadwerkelijk vroeger “pockes“, meervoud van “pock”. Maar eeuwen geleden heeft iemand bedacht om het met een “x” te schrijven. De reden is onbekend, al acht ik het waarschijnlijk dat het simpelweg komt omdat het korter is. Stel je voor je bent een 16e eeuwse ambtenaar die doodsoorzaken in aan het vullen is op een lijst na een uitbraak. Dan maak je er al snel “pox” van, lijkt me.

Dat “pock” zie je trouwens nog terug in het Engelse “pockmark”, officieel een litteken van de pokken, die in het algemeen gebruikt wordt voor pokken-achtige oneffenheden.

The moon is pockmarked with craters.

Pokkenen

Huidige Engelstaligen herkennen “pox” niet meer als meervoudsvorm, waardoor je de grappige situatie krijgt dat je in het Engels kunt spreken van “poxes”. Eigenlijk dus “pokkenen”. Geen heel standaard Engels, hoor, want hoe vaak heb je het nu over meerdere vormen van pokken tegelijk, maar wel leuk als je van taal houdt.

Monkeypox, smallpox and chickenpox are all types of poxes.

Hoe zit het met al die andere pokken?

Kom, ik ben nu toch bezig, even de andere belangrijke pokken benoemen.

EngelsNederlandsWat?
chickenpoxwaterpokkenstandaard kinderziekte, komt vaak voor
smallpoxpokkengingen mensen vroeger bij bosjes dood aan, nu uitgeroeid, hoera
cowpoxkoepokkenkan van een koe op een mens overgaan, maar is niet zo gevaarlijk en is historisch heel belangrijk omdat het de basis was van het allereerste vaccin

Spotlight Saturday

Elke zaterdag is het op deze site Spotlight Saturday. Ik bespreek dan een woord of uitdrukking uit de actualiteit. Zie je een Nederlandse term voorbijkomen in het nieuws dat goed op deze site zou passen? Laat het me weten op mijn contactpagina!

Heddwen Newton is docent en vertaler Engels.

Disclaimer: deze site is geen woordenboek. Mijn vertalingen zijn de meningen van één mens, en mijn voorbeelden zijn zelfverzonnen. Meer weten? Kijk dan bij de veelgestelde vragen.

Bron foto: A D, pexels (ik dacht: liever een lief aapje dan zo’n nare foto met pokken. Aan de andere kant voel ik me schuldig want die aap kan er ook niets aan doen. Maar ja.) Maan: flickr.com/photos/uahirise-mars, public domain

“You say ‘potayto’ and I say ‘patahto'” – waarom klopt dat liedje niet?

Tomayto, tomahto, potayto, potahto, let’s call the whole thing off!

Het “tomayto, tomahto” liedje, wie kent hem niet?

Voor het geval je niet weet waar ik het over heb als ik “potato, potato” zeg: we gaan het hebben over het klassieke musicalliedje “Let’s call the whole thing off”. Het refrein is erg bekend omdat hij regelmatig in de media voorbijkomt, zoals hier in The Simpsons

Veel mensen zullen vooral de versies van Ella Fitzgerald of Bing Crosby kennen, maar de oorspronkelijke versie van het liedje zat in de musical “Shall We Dance” uit 1937. Het liedje is geschreven door George en Ira Gershwin.

Maar Britten zeggen toch helemaal geen “poh-tah-to”?

Ik verbaas me al sinds mijn kindertijd over dit liedje. Hij lijkt te gaan over de verschillen tussen Brits en Amerikaans Engels, en zo wordt hij ook vaak in de media gepresenteerd, maar behalve het “tomayto, tomahto”-verschil lijkt er weinig van te kloppen. Ik ben Brits, maar ik zeg echt gewoon “potayto” en niet “potahto”. Veel mensen denken daarom dat het liedje is geschreven door “domme Amerikanen” die het Britse accent niet goed genoeg kenden toen ze het liedje schreven.

Alles werd mij eindelijk duidelijk toen ik het geweldige boek “You Say Potato” van Ben en David Crystal1 las, over Engelse accenten. (Echt een aanrader als je een Engels-nerd bent, zoals ik.) Helemaal aan het eind van het boek legt David het uit:

Zowel de man als de vrouw van het stelletje in de clip hierboven waar het liedje voor geschreven is, zijn Amerikaans. We weten dus meteen dat dit niet gaat over het vergelijken van een Amerikaans met een Brits accent.

De twee Amerikanen hebben simpelweg andere accenten omdat ze uit andere regio’s komen. In de jaren 1930 waren er wel degelijk nog plekken in Amerika waar “tomahto” op zijn Brits werd uitgesproken, en er waren ook mensen die “potahto” zeiden, een woord waarin het Spaanse “patata” nog doorklinkt. Intussen zeggen vrijwel alle Amerikanen “tomayto” en zegt vrijwel iedereen “potayto”.

Verder is het ook zo, volgens mij, dat er niet al te lang over dit liedje is nagedacht, het was vooral een snel grapje. De accentverschillen die benoemd worden zijn niet consequent en je kunt aan de acteurs horen dat ze woorden aan het zingen zijn in een uitspraak die tegennatuurlijk is voor ze.

Op een gegeven moment komt zelfs een uitspraak van “oyster” voorbij (“erster“) die er naar mijn idee bijverzonnen is omdat ze nog een woord tekortkwamen (maar ik ben geen Amerikaan uit de jaren ’30, dus wellicht heb ik het mis).

“Tomayto, tomahto” als uitdrukking

“Tomayto, tomahto” is intussen een uitdrukking geworden die iets betekent als “we gebruiken andere woorden, maar we hebben het over hetzelfde”, of “deze dingen komen uiteindelijk op hetzelfde neer”.

(Grappig detail overigens: als mensen deze uitdrukking uitschrijven nemen ze hun eigen accent als basis. Iemand met een Brits of bv Australisch accent (zoals ik) zal dus schrijven “tomayto, tomato” terwijl een Amerikaan zal schrijven “tomato, tomahto”.)

When it comes to high-end supermarkets in the Netherlands it’s a case of tomayto, tomato; you just go to the one that is closest.”

Mixed Monday

De maandag is op hoezegjeinhetEngels.nl een vergaarbak van termen die geen uitdrukking (donderdag) maar ook geen woord (woensdag) zijn, en andere onderwerpen die bij me op kwamen die ik nergens anders kwijt kon. Een cadeautje uit de grabbelbak om je week mee te beginnen 🙂

Heddwen Newton is docent en vertaler Engels.

1 – Als afstuderend student met het Nederlands-Engelse accent als mijn onderwerp heb ik nog e-mailcontact gehad met David Crystal, en hij reageerde snel en was allervriendelijkst. Mijn begeleider had echt zoiets van “wíe heb je gemaild?!” haha. Hij is best een grote naam in het vak, zeg maar 😉

In bovenstaand artikel staan een of meerdere links naar Bol.com. Als je via deze links iets koopt dan verdien ik daar een klein beetje geld mee. Voor jou kost het niets extra; het is precies even duur als wanneer je direct naar Bol.com was gesurfd.

Bron foto: eigen werk. Gebruik staat vrij, wel graag met verwijzing naar deze site.

Tips&Tricks Tuesday: de datum

De Engelse datumvolgorde is vreselijk onduidelijk

Het zal je niet ontgaan zijn bij je Engelse lessen op school, of gewoon bij het consumeren van Engelstalige media: bij het opschrijven van een datum schrijven Amerikanen de maand eerst.

Ofwel met alleen getallen:

9/11/2001

Ofwel met de maand uitgeschreven:

September 11, 2001

(Historisch gezien een naar voorbeeld, sorry daarvoor. Maar qua onthouden is het nu eenmaal handig, omdat we 9/11 allemaal kennen.)

De meeste andere landen, waaronder Nederland en de UK, prefereren de volgorde dag – maand – jaar. Nederland doet dat met liggende streepjes, België met puntjes of schuine streepjes, de UK met schuine streepjes:

11/9/2001

Of met de maand uitgeschreven:

11 September 2001

Maar het is zeker niet zo dat Amerika het op die ene manier doet, en de rest van de wereld zoals ons. Er zijn ook landen, met name China, die het jaar voorop zetten. Dus dan krijg je 2001/9/11.

Uiteindelijk doet elk land het op zijn eigen manier. Er zijn zelfs veel landen waar binnen het land zelf geen enigheid bestaat. Wikipedia heeft een hele mooie kaart en daaronder een prachtig overzicht per land.

Oplossing: schrijf de maand uit

Als je naar de bovenstaande voorbeelden kijkt dan zie je vanzelf het probleem: zonder uitgeschreven maand weet je niet zeker wat er bedoeld wordt. Voor Nederlanders die Engels schrijven voor meerdere nationaliteiten geldt dat het altijd een gedoe is met die datum.

De oplossing is simpel: schrijf de maand altijd uit. Dus 11 September in plaats van 11/9. Als het per se kort moet, dan kun je de maand afkorten naar de eerste drie letters, dus Jan, Feb, Mar, Apr, May, Jun, Jul, Aug, Sep, Oct, Nov, of Dec.

Engelstalige publicaties schrijven bijna altijd de maand uit, die hebben al vaker met dit bijltje gehakt. Ga maar eens googlen naar Engelstaligen kranten, dan zie je wat ik bedoel.

September 11, of 11 September?

Hierboven heb je dus geleerd dat September 11 Amerikaans is en 11 September Brits, en dat het handig is om “September” uit te schrijven. Maar dan moet je nog steeds kiezen of je de dag vóór de maand zet, or erna.

Dus welke vorm kies je? Het officiële antwoord is dat je de conventie moet volgen die past bij de spelling die je kiest. In het Brits Engels komt de dag voorop, dus “11 September”, in het Amerikaans Engels wordt de dag achter de maand gezet “September 11”.

Als je niet zo goed weet welk Engels je gebruikt (of zou moeten gebruiken), ik heb hier een quizje voor je gemaakt om het uit te zoeken, en ik heb hier een stukje geschreven over het verschil tussen Amerikaans en Brits Engels.

In de praktijk is dit geen heel belangrijk verschil. Alle Engelstaligen begrijpen beide vormen. Als je de maand maar uitschrijft kan er geen verwarring ontstaan. Taalnerds zoals ik vinden het vervelend als je niet consequent bent binnen één tekst, en in een belangrijke tekst zou ik dat zeker niet doen, maar in een informele email kan ook dat niet zoveel kwaad.

“1 September”, “1st September” of “1st of September”?

Dan zijn we nog niet van de problemen af, want het Engels kent ook nog eens een aantal extraatjes als het op de datum aankomt. Je kunt namelijk kiezen uit:

Brits EngelsAmerikaans Engels
1 SeptemberSeptember 1
1st SeptemberSeptember 1st
1st of September
the 1st of September

Hier geldt: in je geschreven tekst mag je kiezen. Ik heb de variant die het meeste gekozen wordt in geschreven teksten schuingedrukt. Ik heb de variant die je zegt dikgedrukt.

Als je schrijft mag je helemaal zelf kiezen welke variant je gebruikt.

Maar als je de tekst voorleest zeg je altijd “the first of September” voor Brits Engels en “September first” voor Amerikaans Engels ONAFHANKELIJK VAN WAT ER STAAT. Ja, dat is stom. Nee, ik kan er ook niets aan doen.

De verschillen met het Nederlands op een rijtje

NederlandsEngels
Datum met streepje:
31-11-2022
(schuine streep of puntjes voor Belgen)
Datum met schuine streep:
31/11/2022 (UK)
11/31/2022 (US)
Meestal de 0 erbij:
06-05-2022
(zonder kan ook)
Meestal zonder de 0 erbij:
6/5/2022 (UK)
5/6/2022 (US)
(met kan ook)
Maand meestal niet uitgeschreven.
06-05-2022
Zo wel, geen komma
6 mei 2022
Maand meestal uitgeschreven, om verwarring te voorkomen.
6 May 2022 (UK) (meestal geen komma voor het jaar, mag wel: 6 May, 2022)
May 6, 2022 (US) (altijd komma voor het jaar)
maand met kleine lettermaand met hoofdletter
je zegt het gewoon hoe je het schrijft “zes mei tweeduizendtweeëntwintig”je zegt het altijd als “the sixth of May twenty twentytwo”(UK) of “May sixth, twenty twentytwo”, onafhankelijk van hoe het geschreven is.

Oh, Canada

Ik tikte “sad Canadian” in en dit is wat ik kreeg, haha

Als je denkt dat het maar ingewikkeld is, met die datums, pink dan maar een traantje weg voor Canada.

Canadese spelling is min of meer Brits, omdat Canada langer bij The British Empire hoorde dan de Verenigde Staten, maar qua taalgebruik doet Canada toch vooral met de VS mee. Dus bestonden aanvankelijk de twee datumvolgordes naast elkaar.

Vervolgens heeft de Canadese overheid geprobeerd eenheid te scheppen door te bepalen dat het jaar voorop moet, zoals de Chinezen doen. Met als conclusie dat nu alledrie de systemen naast elkaar bestaan en niemand meer weet wat nu echt de bedoeling is.

Grappige plaatjes

Dat die Amerikaanse volgorde maar raar is, dat vinden meer mensen. Er bestaan dan ook behoorlijk wat grapjes over.

Bron: xkcd

Tips&Tricks Tuesday

Elke dinsdag is het Tips&Tricks Tuesday op hoezegjeinhetEngels.nl. De naam zegt het al, ik geef dan een tip over taal of cultuur voor Nederlandstaligen die Engels schrijven en/of spreken.

Heddwen Newton is docent en vertaler Engels.

Bron foto’s: kalendertje: flickr.com/photos/plenty, CC BY-SA 2.0, huilende Canadees: Pexels, Yan Krukov

Hoe zeg je “knop” in het Engels

Nederlands: knop / Engels: button

In het Engels is elke knop die je DRUKT een “button” (en dus niet “knob”), elke knop die je DRAAIT is een “knob“.

In de praktijk zijn “buttons” vaak kleiner dan “knobs”, maar je kunt ook best een “button” hebben die veel groter is dan de “knob” ernaast – het gaat erom of je hem drukt of draait.

Hieronder een selectie knoppen en hun Engelse vertaling.

Nederlands: knopjes / Engels: buttons
Nederlands: toetsen / Engels: keys
Nederlands: (draai)knoppen / Engels: knobs
Nederlands: deurknop / Engels: door knob
Nederlands: schakelaar / Engels: switch

Net als het Nederlandse “knop” is het Engelse woord “button” een soort overkoepelende term die misschien niet helemaal juist is, maar wel begrepen wordt als je hem verkeerd gebruikt. Dus als je zegt *press the Enter button on your keyboard* (eigenlijk “key”) of *please twist the button to turn the music up* (eigenlijk “knob”) of *can you press the button to turn the light on?* (eigenlijk, in de meeste gevallen, “flick the switch”) dan begrijpen mensen je wel.

Alleen bij die deurknop zou ik “button” niet begrijpen.

(Het bovenste gedeelte van een versnellingspook heet in het Engels trouwens ook een “knob”, ik denk dat dat is omdat het op een deurknop lijkt. Of misschien omdat het vroeger een draaiknop was? Wie weet.)

Je spreekt de “k” in “knob” niet uit

Heb je dus een knop die draait, een deurknop, of een volumeknop, of een draaiknop om een babystoel te verstellen, dan is dat in het Engels dus “knob”. Zoals alle woorden in het Engels die met “kn” beginnen, spreek je die “k” niet uit, je zegt dus “nob”. Ik schreef er eerder ooit een stukje over.

Waarom “toets” en niet “knop”?

Soms schrijf ik een stukje en dan bedenk ik een vraag die niemand stelt behalve ik, en dan wil ik het antwoord weten, en dan móet ik jullie ook allemaal dat antwoord vertellen, want anders heb ik al dat werk voor alleen mezelf gedaan, en dat kan natuurlijk niet…

In dit geval: Waarom heet een toetsenbord geen knoppenbord (en een “keyboard” geen “buttonboard”)?

Dit is niet helemaal duidelijk, en het internet houdt zich er veel te weinig mee bezig, vind ik. (Internetburgers aller landen schaamt u!) De beste uitleg vind ik tot nu toe dat de toetsen op een typmachine vroeger een hendeltje bedienden die een letter op het papier aansloeg, net zoals de toetsen op een piano een hendeltje bedienen om een noot aan te slaan op een gespannen snaar.

Een andere reden zou kunnen zijn dat je met een toets slechts heel even een stroomkring creëert die tegen een apparaat zegt “doe dit”, terwijl een ouderwetse knop een “aan” stand heeft en een “uit” stand. Die had ik zelf bedacht, maar hij klopt niet helemaal want een afstandsbediening of rekenmachine heeft knoppen (“buttons”) en geen toetsen.

Okee, klaar. Bedankt voor jullie aandacht. 🙂

False Friend Friday

Elke vrijdag is het op deze site “False Friend Friday”. Zelfs als je erg goed Engels spreekt, zijn valse vrienden goed om in de gaten te houden, want als je zo’n woord fout vertaalt, heb je het vaak zelf niet in de gaten terwijl je toehoorder zich achter de oren krabt. Vandaar dat ik er zoveel stukjes over schrijf!

Heddwen Newton is docent en vertaler Engels.

Disclaimer: deze site is geen woordenboek. Mijn vertalingen zijn de meningen van één mens, en mijn voorbeelden zijn zelfverzonnen. Meer weten? Kijk dan bij de veelgestelde vragen.

Bronnen foto’s: 1: flickr.com/photos/dps / CC BY 2.0 2. flickr.com/photos/horiavarlan / CC BY 2.0 (cropped) 3. flickr.com/photos/matsuyuki / CC BY-SA 2.0 (cropped)/ 4: flickr.com/photos/dominicotine / CC BY-SA 2.0 (cropped) 4: flickr.com/photos/lara604 / CC BY 2.0 5: flickr.com/photos/lamdogjunkie / CC BY 2.0