De komma: regels voor Engels en Nederlands naast elkaar

De komma komt vaak voor, en de regels in het Engels zijn geniepig anders
Komma. Bron: mijn toetsenbord

Het is weer Tips&Tricks Tuesday!

Omdat Nederlanders vaak zulk goed Engels spreken, gaan taalregels die we op school leren vaak door elkaar lopen. Regels die voor het Engels gelden worden op het Nederlands toegepast en andersom.

De komende weken doe ik een serietje over leestekens. Door de regels naast elkaar te zetten hoop ik wat orde te scheppen in alle hoofden die net als ik niet meer weten of ze die ene regel nu in de Engelse les of de Nederlandse hebben geleerd.

De komma is het vervelendste leesteken

Zowel in het Nederlands als in het Engels is de komma dé hoofdbreker als het op interpunctie aankomt. Veel mensen zijn het niet met elkaar eens en er zijn maar een paar mensen die het gebruik echt onder de knie hebben.

Daarbij is het niet eens zo dat de bronnen elkaar tegenspreken; alleen over de Oxford komma is echt discussie, maar dat wordt door vrijwel alle taaladviessites ook benoemd. Meer is het zo dat sommige bronnen de regels proberen te versimpelen terwijl je eigenlijk bij elke subregel een deep dive moet doen naar het waaróm van de regel.

Een moeder van een tabel

De tabel hieronder is gemaakt voor mensen die het kommagebruik in beide talen al goed onder de knie hebben en die goed op de hoogte zijn van grammaticale termen. Die kunnen er doorheen lopen en zullen waarschijnlijk een paar keer zeggen “oh, kijk, vandaar dat ik daar altijd over twijfel”.

Kijk je naar onderstaande tabel en denk je “lieve hemel, wat stáát daar”, wees gerust, je bent niet alleen 🙂 Maar als ik overal uitgebreide uitleg had gegeven dan was de tabel zo lang geworden als een rol WC-papier!

Een goede plek om Engels kommagebruik door te nemen is hier, en een goede plek voor Nederlands kommagebruik is hier. Nadat je die beide sites hebt bekeken zal de tabel hieronder hopelijk minder intimiderend zijn. Verder heb ik vaak een linkje in de tabel gezet naar een betrouwbare bron waar je die deep dive kunt doen waar ik het hierboven over had.

Moderne grammaticatools zijn best goed

Ik heb de gratis LanguageTool Grammar and Spellchecker extensie op mijn Chrome browser, en ik moet zeggen dat ik de leestekenhulp best goed vind. Ook de leestekenhulp in Word en Googledocs is prima. Soms slaan ze de plank mis, maar als je geen professioneel schrijver bent, of je schrijft in een andere taal dan je moedertaal, kun je ervan uitgaan dat verreweg de meeste veranderingssuggesties prima zijn. Daarom is mijn advies om deze hulplijnen gewoon te gebruiken.

De komma in het Engels en het Nederlands: een tabel

De dikgedrukte regels zijn verschillend, de normaal gedrukte regels komen overeen in beide talen.

EngelsNederlands
ALGEMEEN
Algemeen: plaats een komma als je bij hardop lezen een pauze hoort.Algemeen: plaats een komma als je bij hardop lezen een pauze hoort.
In opsommingen van drie of meer

The list includes cheese, onions and apples.

I’m going to Rome, Napels, Venetië or Rimini.
In opsommingen van drie of meer

Op de lijst staan o.a. kaas, uien en appels.

Ik ga naar Rome, Napels, Venice of Rimini.
Veel discussie over de Oxford komma (komma voor de laatste “en” of “or” in een opsomming). Verstandigste regel (vind ik): gebruik hem als het anders verwarring zou veroorzaken.

I’d like to thank my parents, Jesus, and God.

Call your doctor if you have a headache, tremor or feelings of nervousness, or dizziness.
Geen discussie over de komma voor de laatste “en” of “of” in een opsomming. Regel: gebruik hem niet, tenzij het écht moet.

Ik wil graag bedanken: mijn ouders, Jesus, en God.

Bel je dokter als je last hebt van hoofdpijn, trillen of een zenuwachtig gevoel, of duizeligheid.
Tussen gelijkwaardige bijvoeglijk naamwoorden

the friendly, rich, old man

Tip: kun je er “and” tussen denken, dan heb je een komma nodig. Dus geen komma bij “the largely empty table”
Tussen gelijkwaardige bijvoeglijk naamwoorden

de vriendelijke, rijke, oude man

Tip: kun je de volgorde veranderen, dan heb je een komma nodig. Dus geen komma bij “de grotendeels lege tafel”
Rond een bijstelling of uitbreidende bijzin

Piet, Anna’s husband, went to a party.

Piet, who was pretty drunk by then, went home.

Tip: kun je het stukje tussen de komma’s wegdenken en klopt de zin dan nog steeds? Dan zijn de komma’s in orde.
Rond een bijstelling of uitbreidende bijzin

Piet, de man van Anna, ging naar een feestje.

Piet, die intussen vrij dronken was, ging naar huis.

Tip: kun je het stukje tussen de komma’s wegdenken en klopt de zin dan nog steeds? Dan zijn de komma’s in orde.
Bij een aanspreking

My love, come over here please.

Listen, boy, do you think that’s a good idea?
Bij een aanspreking

Lieverd, kom eens hier.

Zeg, jongen, zou je dat nou wel doen?
Door de woordvolgorde kunnen twee persoonsvormen in het Engels nooit naast elkaar staan. (Met één omstreden uitzondering)

MAAR het Engels kent de regel:

Nooit een komma tussen een onderwerp en persoonsvorm, óók als het onderwerp een bijzin is.

Die regel leidt tot zinnen zonder komma, waar in het Nederlands wel een komma staat:

The thing that I find strange is that he never told me.
Altijd een komma tussen twee persoonsvormen (behalve bij hele korte zinnen).

Wat ik raar vind, is dat hij het me nooit verteld heeft.


VOEGWOORDEN
Geen komma voor “that” als voegwoord

I knew very well that he would find me.
Geen komma voor “dat” als voegwoord

Ik wist heel goed dat hij me zou vinden.
“and” en “or” als voegwoord:

Geen komma als het deel na de “and” of “or” bij het onderwerp van het deel vóór het voegwoord hoort.

Could you thank him for me and take him home?

I would like a banana or an orange.

Wel een komma als de twee zinsdelen apart zouden kunnen staan. Óok als je geen pauze hoort.

She forgot her umbrella, and I forgot to remind her.

I would like a banana, or I would like an orange.

The introduction to the piece is quite boring, and the continuation with all 402 policies on child seats is even more tedious.
“en” en “of” als voegwoord:

Geen komma als het deel na de “en” bij het onderwerp van het deel vóór de “en” hoort.

Kun je hem bedanken en naar huis brengen?

Ik wil een banaan of een sinaasappel.

Geen komma als de twee zinsdelen apart zouden kunnen staan, tenzij de zin heel lang is en/of je wil verwarring vermijden.

Ze is haar paraplu vergeten en ik ben vergeten haar eraan te herinneren.

Ik wil een banaan of ik wil een sinaasappel.

De inleiding van het stuk is behoorlijk saai te noemen, en het vervolg met alle 402 beleidsmaatregelen over kinderzitjes is nog saaier.

Meestal geen komma voor “because” en “as”


We went home quickly because my husband wanted to watch football.

We went home quickly as my husband wanted to watch football.
Meestal wel een komma voor “omdat”, “aangezien” en “want”

We gingen snel naar huis, omdat mijn man nog voetbal wilde kijken.

We gingen snel naar huis, aangezien mijn man nog voetbal wilde kijken

We gingen snel naar huis, want mijn man wilde nog voetbal kijken.
Geen komma voor “if”

I only want to do business with you if you change your behaviour.
Meestal wel een komma voor “als” en “indien” als voegwoord.

Ik wil alleen met u zaken doen, als u uw gedrag direct aanpast.

Ik wil alleen met u zaken doen, indien u uw gedrag direct aanpast.
Wel een komma voor “but”, “yet”, “even though”, “although”, whereas” en “while” als voegwoord.

Dit geldt voor gevallen waar het tweede deel van een zin “tegen” het eerste deel ingaat.

He wanted to marry her, but she did not want to marry him.

He wanted to marry her, yet she did not want to marry him.

He wanted to marry her, even though she did not want to marry him.

He wanted to marry her, although she did not want to marry him.

He wanted to marry her, though she did not want to marry him.


He wanted to marry her, whereas she did not want to marry him.

He wanted to marry her, while she did not want to marry him.


Geen komma als het onderwerp in het tweede deel van de zin hetzelfde is als in het eerste deel.

He wanted to marry her but not straight away.
Wel een komma voor “maar”, “hoewel” en “terwijl” als voegwoord.

Hij wilde met haar trouwen, maar zij niet met hem.

Hij wilde met haar trouwen, hoewel zij niet met hem wilde trouwen.

Hij wilde met haar trouwen, terwijl zij niet met hem wilde trouwen.














Hij wilde met haar trouwen, maar niet meteen.
Wel een komma voor “nor” als voegwoord.

He didn’t want the attention, nor had he asked for it.
Wel een komma voor “noch” als voegwoord.

Hij wilde de aandacht niet, noch had hij er om gevraagd.
Wel een komma voor “so” in de betekenis van “dus”

We were really late, so we started running.
Wel een komma voor “dus”

We waren heel laat, dus gingen we rennen.
Geen komma voor “so” in de betekenis van “zodat”

We started running so we wouldn’t be late.
Wel een komma voor “zodat” en “opdat”

We gingen rennen, zodat we niet te laat zouden komen.

We gingen rennen, opdat we niet te laat zouden komen.
INLEIDENDE STUKJES
Wel een komma na een inleidend bijwoord of bijwoordelijke bijzin als deze op de hele zin slaat:

Fortunately, we got home in time.

On the other hand, our parents didn’t even notice.

With our hair whipping in the wind, we ran to the door.
Meestal geen komma na een inleidend bijwoord of bijwoordelijke bijzin.

Gelukkig waren we op tijd thuis.

Aan de andere kant hadden onze ouders het niet eens door.

Met onze haren wapperend in de wind renden we naar de deur.
Wel een komma na een inleidende bijzin met een tijdsbepaling.

On Tuesday, we will celebrate a job well done.
Geen komma nodig na tijdsbepaling.

Dinsdag gaan we vieren dat we alles mooi afgerond hebben.

Mocht iemand er interesse in hebben, ik ben ook begonnen aan een printbare PDF van dit overzicht. Handig voor bv docenten. Ik heb hem niet afgemaakt omdat ik niet weet of er ook daadwerkelijk vraag naar is. Stuur even een email naar info (at) hoezegjeinhetEngels.nl als je interesse hebt in zo’n PDF, dan weet ik dat ik hem niet voor nop aan het maken ben 🙂

Help je mee dit artikel beter te maken?

Tjonge, wat was deze tabel een werk, zeg. Ik deed het niet alleen voor jullie, maar ook voor mezelf: ik wilde zelf nu ook weleens weten hoe de Nederlandse en Engelse regels zich tot elkaar verhouden.

Ik wil graag informatie geven die 100% klopt, dus weet je veel van taal en zie je iets wat niet helemaal in de haak is? Laat het me dan vooral weten! Dat kan met een reactie hier onderaan of door een mailtje te sturen naar heddwen (at) hoezegjeinhetEngels.nl.

Heddwen Newton is docent en vertaler Engels.

2 gedachtes over “De komma: regels voor Engels en Nederlands naast elkaar”

  1. Met veel plezier heb ik jouw overzicht bestudeerd. Dat was vast een hele klus, petje af!
    Ik kwam er terecht, omdat ik me af zat te vragen of het kommagebruik bij relatieve bijzinnen in het Engels en het Nederlands eigenlijk hetzelfde is. Er zit vast een addertje onder het gras, dacht ik zo. Wat is jouw idee hierover? Ik geef even een paar voorbeelden.

    In het Nederlands heb je uitbreidende bijzinnen, waarbij je een komma zet na het antecedent: De scholieren, die slechte cijfers haalden, kregen bijles. De bijzin bevat extra informatie, maar beperkt het antecedent niet: alle scholieren kregen hier bijles, en daarbij is de extra informatie dat ze allemaal slechte cijfers haalden.
    Dit komt overeen met non-defining relative clauses in het Engels: the wound, which smells bad, needs changing. Het kommagebruik is hier ook hetzelfde.

    Dan heb je ook beperkende bijzinnen: De scholieren die slechte cijfers haalden, kregen bijles. Hierbij wordt het antecedent specifiek gemaakt door de bijzin: alleen de scholieren die slechte cijfers haalden, kregen bijles, de rest niet. Dat komt overeen met het gebruik van de defining relative clause in het Engels: the wound which smells bad needs changing, waarbij er mogelijk sprake is van meerdere wonden, maar er maar één opnieuw verbonden hoeft te worden, namelijk degene die stinkt.
    Hierbij wordt in beide gevallen, Nederlands en Engels, de komma voor het relativum weggelaten. Het verschil is dan wel weer dat er in het Nederlands tussen de twee persoonsvormen een komma moet staan, maar dat is feitelijk een andere regel.
    Ook is het interessant , vind ik, dat je de komma’s in de uitspraak niet alleen hoort door de pauze, maar ook door de intonatie te veranderen van de zin.

    Misschien heb je hier iets aan als uitbreiding op je tabel, hoewel ik me nog steeds afvraag of ik nu teveel simplificeer als ik de twee talen met elkaar gelijk trek.

    1. Hoi Karianne, wat een prachtige, uitgebreide reactie!

      Naar mijn mening is het kommagebruik bij relatieve bijzinnen in het Nederlands en het Engels toch echt hetzelfde. Je komt in zowel Nederlandse als Engelse interpunctielessen ook altijd dezelfde voorbeelden tegen, inderdaad over scholieren met slechte cijfers die bijles krijgen of dames die dansen en mooie jurken dragen. (The ladies, who were dancing, were wearing lovely dresses. (Alle vrouwen dansen) The ladies who were dancing were wearing lovely dresses. (Niet alle vrouwen dansen))

      Ik denk niet dat je simplificeert, en dat het in dit geval écht hetzelfde is, maar ik begrijp je twijfel. Er is vast ergens een hoogleraar die er iets over te mekkeren heeft, maar in de praktijk denk ik: gewoon hetzelfde.

      (Simplificeren door de twee talen met elkaar gelijk te trekken is zo’n beetje de basis van deze website. Elke dag vergelijken duizenden Nederlanders in hun hoofd het Engels met het Nederlands, ik geef ze daarbij praktische handvatten, en moet dan accepteren dat ik soms niet alle nuances kan benoemen!)

      Deze post staat op mijn lijstje om een keer onder handen te nemen (die tabel is veel te lang, meerdere kleine tabellen is denk ik een beter idee), dus dan neem ik deze toevoeging mee, bedankt!

      Je hebt bijna dezelfde naam als mijn zus, trouwens, maar dan met een hele andere spelling. Leuk 🙂

Geef een antwoord

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd.